برانگيختن احساس
به جاي فرهنگ سازي؟!
«هرکه انساني را از مرگ رهايي بخشد، چنان است که گويي به همه مردم حيات بخشيده است.»
سوره مبارکه مائده آيه 32
سالها قبل از آنکه پيوند قلب از انسان به انسان حتي به وسيله عموم مردم تصور شود، دانشمندان و محققان، مطالعههاي پزشکي و جراحي بسياري در اين مورد انجام دادند. 47 سال پيش، در روز 3 دسامبر سال 1967 ميلادي، «دکتر کريستيان بارنارد» نخستين عمل پيوند قلب جهان را در بيمارستان گروت شور شهر کيپ تاون در آفريقاي جنوبي انجام داد. مردم جهان لحظه به لحظه اخبار اين عمل بيسابقه را دنبال ميکردند. دکتر کريستيان بارنارد، قلب يک زن جوان 25 ساله را که در يک سانحه رانندگي جان خود را از دست داده بود، به جاي قلب از کار افتاده «لوييس واشکانسکي» 53 ساله پيوند زد. هرچند واشکانسکي فقط 18 روز پس از پيوند زنده ماند و به دليل عفونت ريوي درگذشت اما اهميت اين عمل در تاريخ پزشکي جهان بيسابقه بود و به زودي و با پيشرفت علم پزشکي و دانش و داروهاي جديد که مانع پس زدن قلب پيوندي ميشد، ساير بيماراني که برايشان پيوند قلب انجام ميشد، مدت بسيار بيشتري زنده ميمانند. در ايران نيز 21 سال قبل عمل پيوند قلب با دستان تواناي استاد محمدحسين ماندگار شروع شد و از آن زمان تاکنون همگام با دانش روز دنيا؛ چه از نظر تکنيک جراحي، مراقبتهاي حين و پس از جراحي و چه از نظر درمانهاي دارويي قبل و پس از پيوند، تلاشهاي فراواني انجام شده است و امروز شاهد انجام پيوندهاي موفقي هستيم.
يکي از مهمترين آفتها در زمينه پيشرفتهاي علوم پزشکي و بهخصوص موارد حساسي چون پيوند قلب، نداشتن آگاهي لازم و دقيق در زمينه فرايند درماني و نحوه عملکرد گروه درماني براي جامعه است. اين قضيه شايد مهم جلوه نکند زيرا بسياري از افراد جامعه با اين بيماري از نزديک درگير نيستند و اطلاع کمي از نحوه درمان اين بيماران دارند. تا اين مرحله باز هم مشکلي نيست تا اينکه يک رسانه جمعي با مخاطب ميليوني با استفاده از فرصت مناسبي که در ماه ميهماني خداي متعال ايجاد ميشود، براي آگاه کردن مردم در اين زمينه سعي ميکند و مجموعهاي نمايشي (ديگري) در 5 قسمت با همکاري بازيگران محبوب سينما و تلويزيون تهيه ميشود. به نظر ميرسد يکي از اهداف اصلي اين مجموعه تلويزيوني فرهنگسازي در زمينه اهداي عضو پس از مرگ مغزي باشد ولي متاسفانه در آن بدون ديد کارشناسي و فوقتخصصي سعي در برانگيختن احساسات و عواطف عمومي شده است. در اين مجموعه فرد واسطهاي در اطراف بيمارستان پرسه ميزند و به دنبال موقعيت مناسب براي يافتن مشتري (شکار) است. اين فرد واسطهاي بين يک خانواده مرفه نيازمند قلب براي بيمارشان و خانواده بيمار مرگ مغزي ميشود و با ترفندهاي مختلف براي خريد قلب! بيمار و راضي کردن همراهان او سعي ميکند.
فارغ از هر گونه نتيجهاي، اين اشکالها به سريال وارد است:
1- وجود واسطهگري در امور پزشکي شرافت و قداست درمان بيماران را به چالش ميکشد و به مردم اينگونه القا ميشود که افراد غيرمتخصص ميتوانند به راحتي وارد اين حيطه فوقتخصصي شوند و با بازارگرمي جان يک بيمار را در يک حراجي نجات دهند.
2- براي جان بيماران قيمتگذاري ميشود و بيماري که از لحاظ مالي در سطح مناسبي قرار ندارد، محکوم به فناست و خانوادههاي مرفه ميتوانند به هر قيمتي شده، جان عزيزشان را حفظ کنند. براي شفافسازي اين وضعيت، بر آن شدم با توجه به مقدمهاي که گفته شد، هموطنان عزيز را در جريان فرايند عمل پيوند قلب قرار دهم. همانگونه که گفته شد، پس از ايجاد نارسايي قلبي که در آن با وجود درمانهاي استاندارد، شرايط باليني بيمار کنترل نميشود و رو به وخامت ميگذارد، وضعيت بيمار به وسيله گروه نارسايي قلبي و پيوند تجزيه و تحليل و پس از تاييد شرايط بيمار در جلسه پيوند، براي پيوند آماده ميشود که برخي از اين آمادگيها عبارتند از:
– انجام آزمايشهاي کامل خون و تعيين گروه خون
– مشاورههاي فوقتخصصي (ريه، عفوني، بيهوشي، جراحي، روانپزشکي، غدد، گوارش و…)
– تصويربرداري (سونوگرافي کامل شکم و لگن و داپلر عروقي و سيتياسکن ريه)
– انجام کاتتريزاسيون قلبي براي اندازهگيري دقيق مشخصههاي هموديناميک قلبي
– انجام واکسيناسيون (در صورت لزوم)
تمام يافتههاي فوق در پرونده بيمار ثبت ميشود و در صورتي که منعي براي پيوند وجود نداشته باشد، در فهرست انتظار پيوند براساس معيارهاي بينالمللي وارد ميشود. اين بيماران براساس وضعيت باليني (نياز به پيوند اورژانس يا غيراورژانس) در فهرست پيوند اولويتبندي ميشوند و در صورتي که دهنده قلب مناسب مهيا شود، از طريق وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکي به مراکز پيوند اعلام ميشود و در صورتي که در فهرست، بيمار مناسب با شرايط قلب اهدايي وجود داشته باشد و اين بيمار در اولويت بالاي فهرست بيماران منتظر پيوند باشد، پس از هماهنگي، کار پيوند قلب انجام خواهد گرفت.
لازم است يادآوري كنم امکان دلالي پيوند اعضا به هيچ وجه وجود ندارد؛ براي پيوند عضو ابتدا بايد از خانواده فرد دچار مرگ مغزي رضايت گرفت و به بيمار تعيينشده آن را پيوند زد و انتخاب بيمار و انتقال عضو پيوندي فقط با نظارت وزارت بهداشت انجام ميشود. نکته مهم ديگر آن است که عمل پيوند در ايران رايگان انجام ميشود و جامعه پزشکي در درمان بيماران توانمند و تهيدست فرقي قائل نميشوند و اين قضيه مجالي براي درآمدزايي پزشکان فراهم نميکند. از طرف ديگر، با تلاش وزارت بهداشت «شبکه ايراني فراهمآوري و پيوند اعضا» با هدف گسترش و توسعه شبكه فراهمآوري اعضاي پيوندي در کشور راهاندازي شده است. از مهمترين اهداف شبكه پيوند مديريت متمرکز در زمينه اهدا و پيوند اعضا در کشور، ترويج فرهنگ اهداي عضو پس از مرگ و ايجاد ارتباط بين واحدهاي فراهمآوري اعضاي پيوندي و مراكز پيوند اعضاست.
بر گرفته از مقاله هفته نامه سلامت به قلم دكتر حسين نويد
