پت‌اسکن قلب (Cardiac PET) یکی از روش‌های پیشرفته تصویربرداری پزشکی هسته‌ای است که بسته به نوع رادیودارو و پروتکل، برای بررسی خون‌رسانی عضله قلب، زنده‌بودن بافت قلب یا شناسایی التهاب فعال به کار می‌رود. در این روش، مقدار کنترل‌شده‌ای از یک ماده نشان‌دار رادیواکتیو از طریق رگ تزریق می‌شود و دستگاه، توزیع آن را در بدن ثبت می‌کند.
تجویز پت‌اسکن قلب الزاماً به معنای وجود سرطان نیست. این روش در قلب و عروق کاربردهای مستقلی دارد و نوع بررسی بر اساس پرسش پزشک انتخاب می‌شود.
پت‌اسکن قلب چه کاربردهایی دارد؟
۱. بررسی خون‌رسانی عضله قلب
پت‌اسکن پرفیوژن نشان می‌دهد خون در حالت استراحت و هنگام استرس چگونه به عضله قلب می‌رسد. استرس در بسیاری از پروتکل‌ها با دارو ایجاد می‌شود. مقایسه تصاویر می‌تواند به شناسایی کاهش خون‌رسانی ناشی از بیماری عروق کرونر کمک کند.
یکی از قابلیت‌های مهم PET، اندازه‌گیری کمی جریان خون عضله قلب و «ذخیره جریان خون» است؛ یعنی میزان افزایش خون‌رسانی هنگام استرس نسبت به استراحت. این اطلاعات در ارزیابی بیماری منتشر عروق کرونر و اختلال عملکرد عروق ریز قلب کاربرد دارد. کاهش ذخیره جریان خون به‌تنهایی علت بیماری را مشخص نمی‌کند و باید همراه سایر یافته‌ها تفسیر شود.
۲. بررسی زنده‌بودن عضله قلب
در بعضی بیماران مبتلا به بیماری عروق کرونر و کاهش قدرت انقباضی قلب، بخشی از عضله قلب ممکن است زنده باشد اما به علت خون‌رسانی ناکافی، انقباض ضعیفی داشته باشد. مقایسه تصاویر خون‌رسانی با تصاویر متابولیک، معمولاً با رادیوداروی FDG، به شناسایی این بافت کمک می‌کند.
نتیجه این بررسی یکی از اطلاعات مؤثر در تصمیم‌گیری درمانی است؛ وجود بافت زنده به‌تنهایی تضمین نمی‌کند که آنژیوپلاستی یا جراحی بای‌پس باعث بهبود عملکرد قلب شود. وضعیت عروق، علائم، خطر مداخله و سایر یافته‌های بیمار نیز اهمیت دارند.
۳. بررسی التهاب فعال قلب
پت‌اسکن با FDG در بیماران منتخب، به‌ویژه هنگام شک به سارکوئیدوز قلبی، برای بررسی التهاب فعال و ارزیابی پاسخ به درمان استفاده می‌شود. FDG نوعی نشانگر مشابه گلوکز است که می‌تواند در سلول‌های التهابی فعال تجمع پیدا کند.
این بررسی معمولاً در کنار ام‌آر‌آی قلب و سایر ارزیابی‌ها تفسیر می‌شود. افزایش جذب FDG به‌تنهایی تشخیص قطعی سارکوئیدوز یا میوکاردیت نیست؛ آماده‌سازی نامناسب نیز می‌تواند باعث جذب طبیعی عضله قلب و دشوارشدن تفسیر شود.
آیا تمام پت‌اسکن‌های قلب یکسان هستند؟
خیر. پت‌اسکن خون‌رسانی، بررسی زنده‌بودن عضله قلب و بررسی التهاب، هدف و آمادگی متفاوتی دارند. نوع رادیودارو، نحوه تزریق، نیاز به استرس و زمان‌بندی تصویربرداری ممکن است متفاوت باشد. بنابراین وجود دستگاه PET در یک مرکز، به‌تنهایی به معنی انجام تمام انواع بررسی‌های قلبی نیست؛ هنگام نوبت‌گیری باید نوع دقیق درخواست پزشک مشخص شود.
آمادگی پیش از پت‌اسکن قلب
- برای بررسی خون‌رسانی با استرس دارویی: معمولاً لازم است مصرف کافئین برای مدت تعیین‌شده توسط مرکز متوقف شود. چای، قهوه، نوشابه‌های انرژی‌زا، شکلات و بعضی داروها می‌توانند حاوی کافئین باشند.
- برای بررسی التهاب با FDG: معمولاً رژیم غذایی ویژه کم‌کربوهیدرات و پرچرب و دوره ناشتایی مشخص تجویز می‌شود تا جذب طبیعی نشانگر توسط عضله قلب کاهش یابد. دستور کتبی همان مرکز باید دقیق اجرا شود.
- برای بررسی زنده‌بودن عضله قلب با FDG: ممکن است قند خون اندازه‌گیری شود و طبق پروتکل، گلوکز یا انسولین داده شود. آمادگی این بررسی با پروتکل التهاب یکسان نیست.
- در بیماران دیابتی: زمان غذا، انسولین و داروهای پایین‌آورنده قند باید از قبل با مرکز هماهنگ شود؛ داروها را خودسرانه تغییر ندهید.
فهرست داروها، نتایج بررسی‌های قبلی و سابقه آسم یا خس‌خس سینه، اختلال مهم ریتم قلب و واکنش به تزریق‌های قبلی را به تیم تصویربرداری اطلاع دهید. داروهای قلبی را فقط طبق دستور پزشک یا مرکز قطع کنید.
آزمایش چگونه انجام می‌شود؟
پس از بررسی آمادگی، یک مسیر وریدی برای تزریق برقرار می‌شود و بیمار روی تخت دستگاه دراز می‌کشد. در بررسی خون‌رسانی، معمولاً نوار قلب، فشار خون و علائم بیمار هنگام استرس پایش می‌شوند. زمان انتظار و تصویربرداری با توجه به رادیودارو و هدف بررسی متفاوت است؛ مدت حضور در مرکز را هنگام نوبت‌گیری بپرسید.
بسیاری از دستگاه‌ها ترکیبی از PET و CT هستند. بخش CT ممکن است برای اصلاح تصاویر و تعیین محل یافته‌ها استفاده شود؛ این بخش الزاماً سی‌تی‌آنژیوگرافی عروق کرونر نیست و همیشه به تزریق ماده حاجب یددار نیاز ندارد.
آیا پت‌اسکن قلب خطر دارد؟
پت‌اسکن با مواجهه با اشعه یونیزان همراه است. مقدار مواجهه به رادیودارو و پروتکل PET و CT بستگی دارد و باید در برابر فایده تشخیصی سنجیده شود. احتمال بارداری و شیردهی را حتماً پیش از تزریق اطلاع دهید؛ دستور مربوط به شیردهی به نوع رادیودارو وابسته است.
داروی استرس ممکن است به‌طور گذرا احساس گرگرفتگی، تنگی نفس، سردرد یا ناراحتی قفسه سینه ایجاد کند. عوارض جدی نادرند و آزمایش با پایش و امکانات لازم انجام می‌شود. هر علامت جدید را همان لحظه به کارکنان اطلاع دهید.
بعد از آزمایش چه کار کنیم؟
دستور مرکز درباره فعالیت، مصرف دارو، شیردهی و تماس نزدیک با دیگران را رعایت کنید. نوشیدن مایعات ممکن است به دفع بعضی رادیوداروها کمک کند، اما اگر به علت نارسایی قلبی یا بیماری کلیوی محدودیت مایعات دارید، از مقدار مجاز تعیین‌شده توسط پزشک بیشتر ننوشید.
تفاوت PET با اسکن هسته‌ای معمول و ام‌آر‌آی قلب
PET و SPECT هر دو از روش‌های پزشکی هسته‌ای هستند، اما دستگاه، رادیودارو و قابلیت‌های اندازه‌گیری آن‌ها تفاوت دارد. PET در مراکز مجهز امکان اندازه‌گیری کمی جریان خون عضله قلب را فراهم می‌کند. انتخاب روش به هدف بررسی، شرایط بیمار، امکانات و تجربه مرکز بستگی دارد.
ام‌آر‌آی قلب یا CMR از اشعه یونیزان استفاده نمی‌کند و اطلاعات مهمی درباره ساختمان، عملکرد و بافت قلب می‌دهد. PET و CMR در برخی بیماری‌ها، به‌ویژه سارکوئیدوز قلبی، مکمل یکدیگر هستند. پت‌اسکن جایگزین همیشگی اکو، ام‌آر‌آی، سی‌تی‌آنژیوگرافی یا آنژیوگرافی تهاجمی نیست.
نتیجه پت‌اسکن چگونه تفسیر می‌شود؟
گزارش باید بر اساس نوع آزمایش، کیفیت آمادگی بیمار و در کنار علائم، نوار قلب، اکو و سایر بررسی‌ها تفسیر شود. نتیجه غیرطبیعی الزاماً به معنای نیاز به استنت یا جراحی نیست. پزشک معالج با جمع‌بندی این اطلاعات، درمان یا بررسی بعدی را تعیین می‌کند.
منابع علمی و مطالعه بیشتر
- ASNC. Guideline for Stress Testing in SPECT and PET Myocardial Perfusion Imaging. 2026.
- SNMMI and collaborating societies. Updated Appropriate Use Criteria for PET Myocardial Perfusion Imaging 2.0. 2025.
- Cheng RK, et al. Diagnosis and Management of Cardiac Sarcoidosis: A Scientific Statement From the American Heart Association. Circulation. 2024.
- American Heart Association. Myocardial Perfusion Imaging Test: PET and SPECT. Reviewed February 26, 2025.
- ACR/RSNA RadiologyInfo. PET/CT. Reviewed June 15, 2026.
- ASNC. Cardiac PET Curriculum, 2nd Edition. 2025.
این مطلب برای آموزش بیماران تهیه شده است. دستور آمادگی و انتخاب نوع بررسی باید بر اساس درخواست پزشک و پروتکل مرکز پزشکی هسته‌ای باشد.
