نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
چه زمانی تنگی نفس اورژانسی است؟
تنگی نفس ناگهانی و شدید، ناتوانی در گفتن جمله کامل، کبودی لب‌ها، گیجی یا کاهش هوشیاری، یا تنگی نفس همراه درد و فشار قفسه سینه یا غش، نیازمند تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ است.
خودتان رانندگی نکنید و برای بهتر شدن خودبه‌خودی علائم منتظر نمانید.
تنگی نفس احساس دشواری در نفس کشیدن، کم آوردن هوا یا نیاز به تلاش بیشتر برای تنفس است. ممکن است هنگام فعالیت، در حالت استراحت یا هنگام دراز کشیدن ایجاد شود. این علامت همیشه به معنی بیماری قلبی نیست، اما اگر جدید، رو به افزایش یا نامتناسب با میزان فعالیت باشد، باید علت آن بررسی شود.
تنگی نفس هنگام فعالیت چه زمانی غیرطبیعی است؟
نفس‌نفس زدن هنگام فعالیت شدید، به‌ویژه در فردی که آمادگی بدنی کمی دارد، ممکن است طبیعی باشد. نکته مهم، تغییر نسبت به توان قبلی خودتان است.
اگر مسیری را که قبلاً راحت می‌رفتید اکنون با توقف‌های مکرر طی می‌کنید، هنگام بالا رفتن از چند پله نفس کم می‌آورید، یا کارهای ساده روزمره برایتان دشوار شده است، این تغییر را صرفاً به سن، اضافه‌وزن یا کم‌تحرکی نسبت ندهید.
تنگی نفس هنگام دراز کشیدن یا در خواب چه اهمیتی دارد؟
بعضی افراد هنگام دراز کشیدن دچار تنگی نفس می‌شوند و برای راحت‌تر نفس کشیدن باید بنشینند یا تعداد بالش‌هایشان را بیشتر کنند. بعضی نیز مدتی پس از خواب، با احساس خفگی از خواب بیدار می‌شوند.
این الگوها، به‌ویژه همراه با ورم پاها، افزایش وزن ناشی از احتباس مایع یا کاهش توان فعالیت، می‌توانند احتمال نارسایی قلبی را مطرح کنند؛ اما به‌تنهایی تشخیص قطعی نیستند.
افزایش جدید تعداد بالش‌ها یا بیدار شدن با تنگی نفس را به پزشک اطلاع دهید. اگر حمله شدید است یا با نشستن برطرف نمی‌شود، اقدام اورژانسی لازم است.
چه بیماری‌های قلبی می‌توانند تنگی نفس ایجاد کنند؟
- نارسایی قلبی: افزایش فشارهای داخل قلب و تجمع مایع در ریه‌ها می‌تواند تنفس را دشوار کند. نارسایی قلبی فقط در افراد دارای کسر خروجی پایین رخ نمی‌دهد.
- بیماری‌های دریچه‌ای: تنگی یا نارسایی بعضی دریچه‌ها ممکن است با تنگی نفس هنگام فعالیت یا استراحت همراه باشد. درباره بیماری‌های دریچه‌ای قلب بیشتر بخوانید.
- اختلالات ضربان: ضربان بسیار تند، بسیار کند یا نامنظم ممکن است باعث تنگی نفس شود. تشخیص نوع اختلال به ثبت ریتم نیاز دارد؛ گرفتن نبض به‌تنهایی کافی نیست. مطالعه بیشتر: آریتمی قلبی.
- کاهش خون‌رسانی به عضله قلب: گاهی تنگی نفس از نشانه‌های بیماری عروق کرونر یا حمله قلبی است، حتی اگر درد واضحی وجود نداشته باشد.
- پرفشاری خون ریوی: ممکن است با تنگی نفس فعالیتی و کاهش تحمل فعالیت همراه باشد. مطالعه بیشتر: فشار خون ریوی.
آیا علت تنگی نفس همیشه قلبی است؟
خیر. بیماری‌های ریوی مانند آسم، بیماری انسدادی مزمن ریه، عفونت یا آسیب بافت ریه نیز می‌توانند باعث تنگی نفس شوند. کم‌خونی، چاقی، کاهش آمادگی بدنی و اضطراب هم از علت‌های احتمالی هستند. گاهی چند عامل هم‌زمان نقش دارند.
علت‌های فوری مانند آمبولی ریه نیز باید در شرایط مناسب بررسی شوند. تنگی نفس ناگهانی همراه با درد قفسه سینه، سرفه خونی یا ورم و درد یک‌طرفه پا نیازمند ارزیابی فوری است.
نباید تنگی نفس جدید را بدون بررسی لازم به اضطراب یا اضافه‌وزن نسبت داد.
پزشک برای تشخیص علت چه چیزهایی را بررسی می‌کند؟
زمان شروع، سرعت پیشرفت، ارتباط با فعالیت و وضعیت بدن، علائم همراه و سابقه بیماری‌ها به انتخاب بررسی مناسب کمک می‌کنند. پزشک ممکن است بر اساس شرایط از روش‌های زیر استفاده کند:
- معاینه و اندازه‌گیری علائم حیاتی: فشار خون، ضربان، تعداد تنفس و میزان اکسیژن خون.
- نوار قلب: برای بررسی ریتم و بعضی نشانه‌های بیماری قلبی؛ در علائم متناوب ممکن است ثبت طولانی‌تر ریتم لازم باشد.
- آزمایش خون: برای بررسی کم‌خونی و سایر علت‌های احتمالی؛ در صورت شک به نارسایی قلبی ممکن است BNP یا NT-proBNP درخواست شود.
- اکوکاردیوگرافی: برای ارزیابی ساختمان و عملکرد قلب، دریچه‌ها و برآورد بعضی فشارها. مطالعه بیشتر: اکوکاردیوگرافی قلب.
- بررسی ریه: عکس قفسه سینه، تست عملکرد ریه یا تصویربرداری‌های دیگر، در صورت نیاز.
همه این بررسی‌ها برای همه افراد لازم نیستند. طبیعی بودن یک آزمایش نیز همیشه پایان بررسی نیست؛ نتیجه باید در کنار علائم و معاینه تفسیر شود.
اگر علت تنگی نفس در بررسی‌های اولیه مشخص نشد چه می‌کنیم؟
بعضی مشکلات عمدتاً هنگام فعالیت ظاهر می‌شوند و بررسی در حالت استراحت به‌تنهایی آن‌ها را توضیح نمی‌دهد. در فردی که وضعیت پایداری دارد، پزشک ممکن است تست ورزش قلبی‌ریوی یا CPET را برای ارزیابی دقیق‌تر پیشنهاد کند.
در CPET، پاسخ قلب، ریه و مصرف اکسیژن بدن هنگام فعالیت بررسی می‌شود. این اطلاعات می‌تواند به شناخت علت محدودیت فعالیت و انتخاب بررسی‌های بعدی کمک کند؛ اما نتیجه همیشه به‌تنهایی تشخیص نهایی را مشخص نمی‌کند.
برای آشنایی با انجام این آزمایش روی دوچرخه ثابت، صفحه تست ورزش قلبی‌ریوی (CPET) را بخوانید.
در موارد منتخب، به‌ویژه برای بررسی فشار خون ریوی یا روشن کردن وضعیت فشارهای داخل قلب، ممکن است کاتتریسم قلب راست لازم شود. این بررسی برای همه افراد مبتلا به تنگی نفس انجام نمی‌شود.
اگر اکسیژن خون یا کسر خروجی قلب طبیعی باشد، مشکل رد می‌شود؟
خیر. عدد طبیعی دستگاه اکسیژن‌سنج، همه علت‌های مهم تنگی نفس را رد نمی‌کند. همچنین کسر خروجی طبیعی به‌تنهایی برای رد نارسایی قلبی کافی نیست؛ در بعضی بیماران مشکل اصلی، پر شدن قلب و افزایش فشارهاست.
بنابراین تصمیم‌گیری نباید فقط بر اساس عدد اکسیژن یا EF باشد. اگر علامت ادامه دارد یا توان فعالیت کاهش یافته، پیگیری لازم است.
درمان تنگی نفس چیست؟
درمان به علت بستگی دارد؛ برای مثال درمان بیماری قلبی، کنترل بیماری ریوی، اصلاح کم‌خونی یا برنامه مناسب فعالیت بدنی. اکسیژن، داروی ادرارآور، اسپری تنفسی یا آرام‌بخش برای همه انواع تنگی نفس مناسب نیستند.
داروی جدید شروع نکنید و مقدار داروها را خودسرانه تغییر ندهید. اگر پزشک برای تشدید علائم، برنامه مکتوب و مشخصی داده است، طبق همان برنامه عمل کنید.
هنگام بروز علامت، فعالیت را متوقف کنید و در وضعیت راحت، معمولاً نشسته، قرار بگیرید. این کار جای ارزیابی پزشکی را نمی‌گیرد؛ در صورت علائم هشدار، با اورژانس تماس بگیرید.
بیماران مبتلا به نارسایی قلبی چه تغییراتی را گزارش کنند؟
- تنگی نفس با فعالیت کمتر از گذشته یا در حالت استراحت.
- نیاز به بالش بیشتر یا بیدار شدن با احساس خفگی.
- افزایش ورم یا وزن نسبت به وضعیت معمول.
- کاهش محسوس توان انجام کارهای روزمره.
در صورت تغییر جدید یا تشدید علائم، زود با تیم درمان تماس بگیرید و تا نوبت معمول بعدی صبر نکنید. تنگی نفس شدید، غش یا درد قفسه سینه نیازمند اقدام فوری است.
برای مراجعه چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
یادداشت کنید تنگی نفس از چه زمانی شروع شده، با چه مقدار فعالیت ایجاد می‌شود، دراز کشیدن چه اثری دارد و چه علائم دیگری همراه آن است. فهرست داروها، آزمایش‌ها و اکوهای قبلی را همراه بیاورید. اگر نارسایی قلبی دارید، ثبت وزن روزانه نیز می‌تواند کمک‌کننده باشد.
منابع علمی
با سلام دختري ٢٥ ساله هستم اكو كه انجام دادم افتادگي خفيف دريچه ميترال داشتم ، امروز بعد از مدتي ورزش مردم احساس سنگيني قفسه سينه و كمي نفس تنگي داشتم ، ايا لازم است تست ورزش انجام دهم ؟
با سلام
افتادگی دریچه میترال یافته نسبتا شایعی است که در موارد خفیف نیاز به اقدام خاصی به جز انجام اکو در فواصل معین ندارد. درد و احساس تنگی نفس به دنبال فعالیت و ورزش نیاز به بررسی دارد البته باید متذکر شد که با توجه به سن و جنسیت شما احتمال وجد بیماری عروق قلبی که منشا علایم شما باشد کم است.
با احترام
با سلام، من پسرى ٢٣ ساله هستم كه به صورت حرفه اى و سنگين ورزش ميكنم،چند وقتى هست كه دچار ناراحتى قلبى و احساس درد و سوزش در ناحيه ى سينه ام شده ام، و حدود دو روز هست كه موقع دراز كشيدن احساس تنگى نفسي خاص شبيه به احتباس تنفس ميكنم، پدر و پدر بزرگم هم در سن حدود پنجاه سالگى به خاطر سكته ى قلبى فوت كردند، خودم هم در دو دوره دچار ناراحتى قلبى شده بودم كه بعد از مراجعه به پزشك و آزمايشات گوناگون مشكل خاصى در من تشخيص داده نشد، الآن نيتروگليسيرين استفاده ميكنم، دوباره با دكترم تماس گرفتم كه براى حدود دو هفته ديگه بهم وقت دادن، ميخواستم بدونم آيا به نظر شما مشكلم جدى هست و بايد هر چه سريعتر به دكتر مراجعه كنم يا اشكالى نداره تا دو هفته ديگه صبر بكنم و براى ورزش كردن در حال حاضر مشكلى ندارم؟
با سلام
در صورتي كه بررسي شده أيد و مشكلي نبوده ، علت مصرف نيتروگليسيرين چيست ؟
در صورتي كه مشكل داشته أيد و دارو براي شما تجويز شده است ، اجازه ورزش سنگين نداريد …
در هر صورت با توجه به سابقه فاميلي بايد تحت نظر متخصص باشيد
با احترام
سلام
ببخشید من دختر ۱۵ ساله هستم و بسکتبالیستم. چند وقتی هست که افتادگی دریچه میترال و تنگی نفس دارم . وقتی بسکتبال بازی میکنم دچار تنگی نفس شدید میشم. و حتی مدت طولانی بعدش هم تنگی نفس دارم. واقعا دارم خیلی اذیت میشم. باید چیکار کنم ؟
با سلام
با توجه به وجود تنگی نفس در زمان فعالیت ، بهتر است توسط متخصص قلب ویزیت شوید
با احترام