بیماری‌های قلبی در زنان و مردان؛ تفاوت‌ها و عوامل خطر
نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
بیماری‌های قلبی در زنان و مردان رخ می‌دهند. تفاوت‌های زیستی و هورمونی، عوامل خطر، شرایط زندگی و دسترسی به مراقبت می‌توانند بر زمان بروز، نوع بیماری و نحوه تشخیص آن اثر بگذارند.
زن بودن، جوان بودن یا نرسیدن به یائسگی، بیماری قلبی را رد نمی‌کند. از طرف دیگر، مرد بودن نیز به معنی ابتلای حتمی نیست. ارزیابی باید بر اساس مجموعه شرایط هر فرد انجام شود.
آیا مردان بیشتر به بیماری قلبی مبتلا می‌شوند؟
بیماری انسدادی عروق کرونر در مردان معمولاً در سن پایین‌تری ظاهر می‌شود؛ اما نمی‌توان برای همه انواع بیماری قلبی و تمام سنین، یک حکم کلی صادر کرد. در زنان نیز بیماری قلبی مسئله مهمی است و ممکن است تشخیص آن با تأخیر انجام شود.
تفاوت خطر فقط ناشی از استرس یا سیگار نیست. عوامل زیستی، فشار و چربی خون، دیابت، سابقه خانوادگی، رفتارهای سلامت و شرایط اجتماعی هم نقش دارند.
برای شناخت بیماری عروق تغذیه‌کننده قلب، صفحه بیماری عروق قلب را بخوانید.
آیا زنان پیش از یائسگی در برابر بیماری قلبی محافظت می‌شوند؟
هورمون‌ها در تفاوت الگوی خطر نقش دارند، اما این اثر به معنی مصونیت نیست. زنان جوان نیز ممکن است دچار بیماری عروق قلب یا سکته شوند؛ به‌خصوص اگر عوامل خطر مهم داشته باشند.
بنابراین درد قفسه سینه یا تنگی نفس یک زن جوان نباید بدون ارزیابی مناسب، صرفاً به اضطراب، مشکلات معده یا تغییرات هورمونی نسبت داده شود.
یائسگی چه اثری بر سلامت قلب دارد؟
در دوره گذار به یائسگی و پس از آن، تغییرات هورمونی همراه با افزایش سن می‌توانند با تغییر چربی خون، توزیع چربی بدن و فشار خون همراه شوند. این دوره فرصت مناسبی برای بازبینی عوامل خطر است.
یائسگی زودهنگام، به‌ویژه توقف عملکرد تخمدان پیش از ۴۰ سالگی، باید در شرح حال قلبی مطرح شود. سن شروع یائسگی و طبیعی یا جراحی بودن آن را به پزشک اطلاع دهید.
هورمون‌درمانی نباید صرفاً برای پیشگیری از بیماری قلبی شروع شود. استفاده از آن برای علائم یائسگی یا نارسایی زودرس تخمدان، موضوع جداگانه‌ای است و به ارزیابی فردی متخصص زنان و در صورت نیاز متخصص قلب احتیاج دارد.
چرا سابقه بارداری برای ارزیابی قلب مهم است؟
بعضی عوارض بارداری با افزایش احتمال بیماری قلبی‌عروقی در سال‌های بعد همراه‌اند. حتی اگر مشکل پس از زایمان برطرف شده باشد، سابقه آن همچنان اهمیت دارد.
- فشار خون بالا در بارداری.
- پره‌اکلامپسی یا مسمومیت بارداری.
- دیابت بارداری.
- زایمان زودرس یا محدودیت رشد جنین، به‌ویژه در زمینه مشکلات جفتی و عروقی.
این سوابق به معنی ابتلای قطعی به بیماری قلبی نیستند؛ بلکه دلیلی برای توجه بیشتر به فشار خون، قند، چربی خون و سبک زندگی محسوب می‌شوند. پیگیری سلامت مادر نباید با پایان بارداری متوقف شود.
آیا علائم سکته قلبی در زنان و مردان متفاوت است؟
درد، فشار، سنگینی یا ناراحتی قفسه سینه، شایع‌ترین علامت سکته قلبی در هر دو گروه است. بااین‌حال، سکته همیشه با درد شدید و واضح سینه همراه نیست.
علائم همراه می‌توانند شامل موارد زیر باشند:
- تنگی نفس.
- تهوع، استفراغ یا ناراحتی شبیه سوءهاضمه.
- درد یا ناراحتی در بازو، پشت، گردن یا فک.
- عرق سرد، سبکی سر یا ضعف غیرمعمول.
بعضی از این علائم در زنان بیشتر گزارش می‌شوند، اما اختصاصی زنان نیستند. از روی یک علامت به‌تنهایی نمی‌توان سکته را تأیید یا رد کرد.
در صورت ناراحتی جدید و مشکوک قفسه سینه، به‌ویژه همراه با تنگی نفس، تعریق یا ضعف، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. منتظر شدیدتر شدن درد نمانید و خودتان رانندگی نکنید.
توضیحات بیشتر در صفحه سکته قلبی آمده است.
اگر گرفتگی مهمی در آنژیوگرافی دیده نشود، مشکل قلبی رد می‌شود؟
خیر. نبودن تنگی مهم در رگ‌های بزرگ، همه علت‌های قلبی درد قفسه سینه را رد نمی‌کند. اختلال عملکرد رگ‌های کوچک قلب یا اسپاسم عروق نیز ممکن است مطرح باشد.
بیماری عروق کوچک در زنان بیشتر دیده می‌شود، ولی در مردان نیز رخ می‌دهد. اگر علائم ادامه دارند، ارزیابی باید متناسب با شرایط بیمار ادامه پیدا کند؛ نتیجه یک بررسی نباید باعث نادیده گرفتن علائم پایدار شود.
کدام عوامل خطر در هر دو گروه مهم‌اند؟
- فشار خون بالا.
- چربی خون بالا.
- دیابت.
- سیگار و سایر دخانیات.
- چاقی و چربی شکمی، کم‌تحرکی و تغذیه نامناسب.
- سابقه خانوادگی بیماری قلبی.
عوامل خطر ممکن است در زنان و مردان اثر یکسانی نداشته باشند، اما کنترل آن‌ها برای هر دو ضروری است. سابقه برخی بیماری‌های التهابی و خودایمنی نیز باید در ارزیابی مطرح شود.
داروهای هورمونی را چگونه در ارزیابی مطرح کنیم؟
نام و نوع قرص جلوگیری، هورمون‌درمانی یا سایر داروهای هورمونی را به پزشک بگویید. همه فرآورده‌ها خطر یکسانی ندارند و انتخاب آن‌ها باید با توجه به فشار خون، مصرف دخانیات، سابقه لخته و سایر شرایط انجام شود.
هیچ داروی هورمونی را با هدف محافظت از قلب خودسرانه شروع نکنید. اگر دارویی برای شما تجویز شده، درباره ادامه یا تغییر آن با پزشک تجویزکننده مشورت کنید.
افراد بدون علامت چه بررسی‌هایی لازم دارند؟
نداشتن علامت، نیاز به ارزیابی عوامل خطر را از بین نمی‌برد؛ اما زن یا مرد بودن به‌تنهایی دلیل انجام تست ورزش، اکو یا آنژیوگرافی نیست.
ارزیابی با شرح حال، فشار خون، بررسی قند و چربی و سابقه خانوادگی شروع می‌شود. در زنان، سابقه بارداری و یائسگی نیز باید پرسیده شود. نوع و زمان بررسی‌های تکمیلی بر اساس خطر و یافته‌های هر فرد تعیین می‌شود.
برای پیشگیری عملی، صفحه تغییر سبک زندگی برای سلامت قلب را مطالعه کنید.
در مراجعه چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
- شرح علائم، زمان شروع و ارتباط آن‌ها با فعالیت یا استراحت.
- نتایج اخیر فشار، قند و چربی خون.
- سابقه بیماری قلبی زودرس یا مرگ ناگهانی در خانواده.
- فهرست داروها، از جمله داروهای هورمونی و مکمل‌ها.
- در زنان: سابقه عوارض بارداری و سن شروع یائسگی، در صورت وقوع.