سی‌تی اسکن قلب؛ امتیاز کلسیم چیست و چه کاربردی دارد؟

تصویر آموزشی سی‌تی اسکن قلب برای بررسی کلسیم عروق کرونر

آخرین به‌روزرسانی علمی: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ — بازنویسی کامل و به‌روزرسانی منابع

سی‌تی اسکن قلب چیست؟

سی‌تی اسکن قلب با استفاده از اشعه ایکس و پردازش رایانه‌ای، تصاویر دقیقی از قلب تهیه می‌کند. نوع تصویربرداری بر اساس پرسش پزشک انتخاب می‌شود؛ بنابراین همه آزمایش‌هایی که «سی‌تی قلب» نامیده می‌شوند، کاربرد یکسانی ندارند.

دو بررسی شناخته‌شده در این زمینه، اندازه‌گیری امتیاز کلسیم عروق کرونر و سی‌تی آنژیوگرافی عروق کرونر هستند. این مطلب بر امتیاز کلسیم و نقش آن در ارزیابی خطر بیماری قلبی تمرکز دارد.

امتیاز کلسیم عروق کرونر چیست؟

اسکن کلسیم یا CAC، یک سی‌تی بدون تزریق ماده حاجب است که رسوبات کلسیم در دیواره سرخرگ‌های تغذیه‌کننده قلب را اندازه‌گیری می‌کند. نتیجه معمولاً با عددی به نام امتیاز آگاتستون گزارش می‌شود.

وجود کلسیم کرونری نشانه‌ای از پلاک آترواسکلروتیک است. هرچه مقدار آن بیشتر باشد، معمولاً خطر آینده حوادث قلبی‌عروقی نیز بالاتر است؛ اما این عدد باید همراه سن، عوامل خطر و وضعیت بالینی تفسیر شود.

امتیاز کلسیم، درصد تنگی رگ نیست. برای مثال، عدد ۱۰۰ به معنای گرفتگی صددرصدی یک رگ نیست.

تفاوت اسکن کلسیم با سی‌تی آنژیوگرافی چیست؟

اسکن کلسیم: بدون تزریق ماده حاجب انجام می‌شود و مقدار پلاک کلسیفیه را برای کمک به برآورد خطر قلبی مشخص می‌کند.
سی‌تی آنژیوگرافی: با تزریق وریدی ماده حاجب حاوی ید انجام می‌شود و برای بررسی ساختمان رگ‌ها، پلاک و میزان تنگی احتمالی کاربرد دارد.

این دو آزمایش جایگزین کامل یکدیگر نیستند. انتخاب آن‌ها به وجود علائم، احتمال بیماری و هدف بررسی بستگی دارد.

چه کسانی ممکن است به اسکن کلسیم نیاز داشته باشند؟

این آزمایش بیشتر برای افراد بدون علامتی مطرح می‌شود که پس از ارزیابی عوامل خطر، تصمیم درباره شروع یا شدت درمان پیشگیرانه، مانند داروی کاهنده کلسترول، هنوز روشن نیست.

در راهنمای ۲۰۲۶ مدیریت اختلالات چربی خون، استفاده انتخابی از این آزمایش برای مردان از ۴۰ سالگی و زنان از ۴۵ سالگی با خطر مرزی یا متوسط مطرح شده است؛ به‌شرط آنکه نتیجه بتواند تصمیم درمانی را تغییر دهد. رسیدن به این سن‌ها به‌تنهایی دلیل انجام اسکن نیست.

پزشک ابتدا فشارخون، چربی خون، دیابت، مصرف دخانیات و سابقه خانوادگی را بررسی می‌کند و سپس درباره ضرورت آزمایش تصمیم می‌گیرد.

چه زمانی اسکن کلسیم معمولاً کمک‌کننده نیست؟

وقتی خطر بیماری بسیار پایین است و انجام آزمایش تأثیری بر برنامه مراقبت ندارد.
وقتی ضرورت درمان پیشگیرانه از قبل مشخص است.
در افرادی که بیماری کرونری شناخته‌شده، سابقه سکته قلبی، استنت یا جراحی بای‌پس دارند و هدف، تصمیم‌گیری اولیه درباره پیشگیری است.
برای رد علت قلبی درد قفسه سینه، بدون ارزیابی بالینی و بررسی‌های متناسب با علائم.

امتیاز کلسیم صفر چه معنایی دارد؟

عدد صفر یعنی در این بررسی، کلسیم قابل‌اندازه‌گیری در عروق کرونر دیده نشده است. این نتیجه معمولاً با خطر کمتر همراه است، اما وجود پلاک غیرکلسیفیه را رد نمی‌کند؛ به‌ویژه در افراد جوان‌تر.

نتیجه صفر، مجوز نادیده‌گرفتن علائم یا قطع خودسرانه دارو نیست. ادامه یا تغییر درمان به مجموعه عوامل خطر و نظر پزشک بستگی دارد.

اگر امتیاز کلسیم بالا باشد چه باید کرد؟

امتیاز بالاتر می‌تواند دلیل توجه بیشتر به کاهش کلسترول، کنترل فشارخون، ترک دخانیات و اصلاح سبک زندگی باشد. هدف، کاهش خطر آینده است.

عدد بالا به‌تنهایی به معنای نیاز قطعی به آنژیوگرافی، استنت یا جراحی نیست. ضرورت بررسی بیشتر بر اساس علائم و ارزیابی پزشک تعیین می‌شود.

روش انجام و آمادگی قبل از آزمایش

بیمار روی تخت دستگاه دراز می‌کشد و الکترودهایی برای ثبت ضربان قلب روی قفسه سینه قرار می‌گیرند. هنگام ثبت تصاویر، ممکن است لازم باشد برای چند ثانیه نفس خود را نگه دارد. این بررسی معمولاً کوتاه است و به بستری نیاز ندارد.

دستور مرکز درباره غذا، نوشیدنی‌های کافئین‌دار و مصرف داروها را رعایت کنید. هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید. اگر احتمال بارداری وجود دارد، پیش از تصویربرداری اطلاع دهید.

آیا سی‌تی کلسیم خطر دارد؟

این آزمایش از مقدار کمی پرتو یونیزان استفاده می‌کند؛ میزان آن به دستگاه و پروتکل بستگی دارد. انجام آزمایش زمانی ارزشمند است که اطلاعات حاصل بتواند به مراقبت بهتر کمک کند.

در اسکن کلسیم معمول، ماده حاجب تزریق نمی‌شود. اگر نسخه شما سی‌تی آنژیوگرافی است، سابقه واکنش به ماده حاجب و بیماری کلیوی را اعلام کنید؛ ارزیابی و آمادگی آن با اسکن کلسیم متفاوت است.