مقایسه روش‌های تصویربرداری قلب؛ اکو، سی‌تی، MRI و اسکن هسته‌ای

دکتر حسین نویدژوئن 10, 2014

6,810 خواندن این مطلب 6 دقیقه زمان میبرد

آخرین به‌روزرسانی علمی: ۱۸ مهر ۱۴۰۵ — بازنویسی کامل و به‌روزرسانی منابع

روش‌های تصویربرداری قلب اطلاعات متفاوتی درباره ساختمان قلب، قدرت پمپاژ، دریچه‌ها، عروق کرونر و خون‌رسانی عضله قلب فراهم می‌کنند. اکوکاردیوگرافی، سی‌تی آنژیوگرافی، ام‌آر‌آی قلب و اسکن‌های هسته‌ای هرکدام کاربرد و محدودیت خاص خود را دارند. بنابراین، بهترین آزمایش برای همه بیماران یکسان نیست؛ انتخاب آن به علائم، معاینه، سوابق پزشکی و پرسشی بستگی دارد که پزشک می‌خواهد پاسخ دهد.

در این راهنما، مهم‌ترین روش‌های تصویربرداری قلب را مقایسه می‌کنیم تا بدانید هر آزمایش چه چیزی را نشان می‌دهد و چه تفاوتی با روش‌های دیگر دارد.

جدول مقایسه روش‌های تصویربرداری قلب

در تلفن همراه، برای مشاهده همه ستون‌ها جدول را به طرفین حرکت دهید.

کاربردها و محدودیت‌های اصلی تصویربرداری قلب
روش	کاربرد اصلی	اشعه یونیزان	محدودیت یا نکته مهم
اکوی معمولی	قدرت پمپاژ، اندازه حفره‌ها و عملکرد دریچه‌ها	ندارد	اکوی طبیعی، تنگی عروق کرونر را رد نمی‌کند.
اکوی از راه مری	بررسی دقیق‌تر بعضی دریچه‌ها، لخته‌ها و ساختارهای قلب	ندارد	نیازمند ورود پروب به مری و آمادگی اختصاصی است.
استرس اکو	بررسی پاسخ قلب به ورزش یا داروی استرس	ندارد	کیفیت تصویر و توانایی رسیدن به استرس کافی اهمیت دارد.
سی‌تی آنژیوگرافی کرونر	نمایش پلاک و تنگی عروق کرونر	دارد	معمولاً به ماده حاجب یددار نیاز دارد؛ کلسیفیکاسیون شدید ممکن است ارزیابی را دشوار کند.
امتیاز کلسیم کرونر	سنجش میزان رسوب کلسیم برای کمک به برآورد خطر قلبی در افراد منتخب	دارد	معمولاً بدون تزریق است؛ جایگزین بررسی کامل عروق در بیمار علامت‌دار نیست.
ام‌آر‌آی قلب یا CMR	اندازه و عملکرد بطن‌ها و بررسی بافت، التهاب و جای زخم	ندارد	زمان بررسی طولانی‌تر است؛ وسایل کاشته‌شده و نیاز به ماده حاجب باید ارزیابی شوند.
اسکن هسته‌ای SPECT	ارزیابی خون‌رسانی عضله قلب در استرس و استراحت	دارد	از رادیودارو استفاده می‌شود و برخی تصاویر ممکن است تحت تأثیر آرتیفکت قرار گیرند.
پت‌اسکن قلب یا PET	بررسی خون‌رسانی؛ در پروتکل‌های دیگر، بررسی متابولیسم یا التهاب	دارد	کاربرد و آمادگی به نوع رادیودارو وابسته است؛ دسترسی محدودتر است.
آنژیوگرافی تهاجمی	بررسی عروق کرونر و، در صورت لزوم، فراهم‌کردن امکان درمان مداخله‌ای	دارد	نیازمند ورود کاتتر به شریان است و خطرات مرتبط با خونریزی و ماده حاجب دارد.

اکوکاردیوگرافی؛ بررسی ساختمان و عملکرد قلب

اکوکاردیوگرافی یا اکو از امواج صوتی استفاده می‌کند. اکوی معمولی از روی قفسه سینه انجام می‌شود و برای بررسی قدرت پمپاژ، اندازه حفره‌های قلب، تنگی یا نارسایی دریچه‌ها و مایع اطراف قلب کاربرد دارد. این روش در بسیاری از بررسی‌های اولیه قلب جایگاه مهمی دارد. [۱]

اکوی طبیعی به معنی سالم‌بودن قطعی عروق کرونر نیست. اکوی معمولی عموماً برای نشان‌دادن مستقیم تمام مسیر عروق کرونر و تعیین تنگی آن‌ها طراحی نشده است.

در اکوی از راه مری، پروب از راه دهان وارد مری می‌شود تا بعضی ساختارهای قلب با جزئیات بیشتری بررسی شوند؛ برای مثال در ارزیابی برخی مشکلات دریچه‌ای، عفونت دریچه یا لخته داخل قلب. این روش به آمادگی و مراقبت متفاوتی نسبت به اکوی معمولی نیاز دارد. [۲]

استرس اکو؛ عملکرد قلب هنگام افزایش فعالیت

در استرس اکو، تصاویر قلب پیش و پس از ورزش یا هنگام دریافت داروی استرس مقایسه می‌شوند. ایجاد اختلال در حرکت بخش‌هایی از دیواره قلب می‌تواند نشانه کاهش خون‌رسانی باشد. نتیجه باید همراه با علائم، نوار قلب و میزان استرس ایجادشده تفسیر شود. استرس اکو بدون اشعه یونیزان انجام می‌شود، اما تصویر مستقیم داخل عروق کرونر را ارائه نمی‌دهد. [۱، ۳]

سی‌تی آنژیوگرافی؛ مشاهده عروق کرونر

سی‌تی آنژیوگرافی کرونر یا CCTA با استفاده از اشعه ایکس و تزریق وریدی ماده حاجب یددار، عروق تغذیه‌کننده قلب را بررسی می‌کند. این روش می‌تواند پلاک‌های دیواره رگ و تنگی مجرای آن را نشان دهد. [۴]

مزیت مهم آن، بررسی عروق بدون ورود کاتتر به شریان است. بااین‌حال، کلسیفیکاسیون شدید، حرکت یا بعضی نامنظمی‌های ضربان می‌توانند کیفیت تصویر را کاهش دهند. سابقه واکنش به ماده حاجب و وضعیت عملکرد کلیه نیز باید بررسی شوند.

مشاهده یک تنگی همیشه مشخص نمی‌کند که آن تنگی تا چه حد خون‌رسانی را کاهش داده است؛ گاهی بررسی تکمیلی عملکردی لازم می‌شود. همچنین، برخلاف آنژیوگرافی تهاجمی، در جریان سی‌تی آنژیوگرافی امکان استنت‌گذاری وجود ندارد. [۳، ۴]

امتیاز کلسیم؛ متفاوت از سی‌تی آنژیوگرافی

اسکن امتیاز کلسیم کرونر یا CAC معمولاً بدون تزریق ماده حاجب انجام می‌شود و میزان رسوب کلسیم در عروق کرونر را اندازه می‌گیرد. این آزمایش در بعضی افراد بدون علامت، برای کمک به برآورد خطر و تصمیم‌گیری درباره پیشگیری به کار می‌رود. [۵]

امتیاز کلسیم صفر، وجود همه انواع پلاک یا بیماری عروق کرونر را رد نمی‌کند. این آزمایش برای ارزیابی تمام علل درد قفسه سینه کافی نیست و جایگزین رسیدگی فوری به درد جدید یا شدید قفسه سینه نمی‌شود.

ام‌آر‌آی قلب؛ بررسی دقیق عضله و بافت قلب

ام‌آر‌آی قلب یا CMR از میدان مغناطیسی و امواج رادیویی استفاده می‌کند و اشعه یونیزان ندارد. این روش برای اندازه‌گیری حجم و عملکرد بطن‌ها و بررسی بیماری‌های عضله قلب، التهاب و جای زخم کاربرد دارد. در مراکز مجهز، استرس CMR برای ارزیابی خون‌رسانی نیز انجام می‌شود. [۳، ۶]

برخی بررسی‌ها به تزریق ماده حاجب گادولینیوم نیاز دارند. بیماری کلیوی، بارداری احتمالی و وجود وسایل کاشته‌شده باید پیش از آزمایش مطرح شوند. داشتن ضربان‌ساز به‌تنهایی به معنی ممنوعیت قطعی MRI نیست؛ تصمیم به نوع دستگاه و امکانات و پروتکل ایمنی مرکز بستگی دارد. [۶، ۷]

مطالعه بیشتر: ام‌آر‌آی قلب (CMR)

اسکن هسته‌ای SPECT؛ بررسی خون‌رسانی عضله قلب

در اسکن پرفیوژن SPECT، رادیودارو تزریق می‌شود و توزیع آن در عضله قلب تصویربرداری می‌شود. مقایسه تصاویر استرس و استراحت به شناسایی نواحی با کاهش خون‌رسانی کمک می‌کند. استرس ممکن است با ورزش یا دارو ایجاد شود. ترتیب و تعداد مراحل در همه مراکز و بیماران یکسان نیست. [۸]

نام‌های «اسکن تالیوم» و «کاردیولیت» به مواد مورد استفاده مربوط‌اند؛ کاردیولیت نام تجاری سستامیبی نشان‌دارشده با تکنسیوم است. هدف اصلی این بررسی، ارزیابی خون‌رسانی عضله قلب است، نه نمایش مستقیم مجرای عروق.

کاهش دریافت رادیودارو باید با توجه به تصاویر کامل و احتمال آرتیفکت تفسیر شود؛ هر ناحیه کم‌رنگ الزاماً به معنی سکته قبلی نیست.

پت‌اسکن قلب؛ خون‌رسانی، متابولیسم یا التهاب

پت‌اسکن قلب یا PET نیز از رادیودارو استفاده می‌کند، اما روش ثبت تصویر و رادیوداروهای آن با SPECT متفاوت است. PET پرفیوژن، علاوه بر بررسی توزیع خون‌رسانی، در مراکز مجهز امکان اندازه‌گیری جریان خون و ذخیره جریان را فراهم می‌کند. این اطلاعات در برخی بیماران، از جمله هنگام بررسی اختلال عروق کوچک قلب، مفید است. [۳]

در پروتکل‌های متفاوت، PET با ماده FDG برای بررسی فعالیت متابولیک یا التهاب، مانند بعضی موارد سارکوئیدوز قلبی، استفاده می‌شود. بنابراین، همه پت‌اسکن‌های قلب یک هدف یا آمادگی یکسان ندارند. [۹]

آنژیوگرافی تهاجمی چه جایگاهی دارد؟

در آنژیوگرافی تهاجمی، کاتتر از طریق شریان مچ دست یا کشاله ران هدایت می‌شود و با تزریق ماده حاجب از عروق کرونر تصویربرداری می‌شود. در صورت وجود اندیکاسیون و فراهم‌بودن شرایط، درمانی مانند آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری نیز ممکن است انجام شود. این روش با سی‌تی آنژیوگرافی متفاوت است و برای همه بیماران، اولین بررسی محسوب نمی‌شود. [۳، ۴]

کدام روش برای من مناسب‌تر است؟

انتخاب آزمایش بر اساس سؤال بالینی انجام می‌شود:

عملکرد پمپاژ و دریچه‌ها: اکو معمولاً یکی از بررسی‌های اولیه است.
ساختمان عروق و پلاک‌ها: سی‌تی آنژیوگرافی در بیماران مناسب اطلاعات ارزشمندی می‌دهد.
تأثیر بیماری عروق بر خون‌رسانی: استرس اکو، SPECT، PET یا استرس CMR ممکن است انتخاب شوند.
بافت عضله قلب و جای زخم: CMR نقش مهمی دارد.
برخی التهاب‌های قلبی: CMR و FDG-PET می‌توانند اطلاعات مکمل بدهند.

گاهی دو روش مکمل لازم است، اما انجام آزمایش‌های بیشتر همیشه به معنی بررسی بهتر نیست. نتیجه آزمایش‌های قبلی، عملکرد کلیه، وضعیت ضربان، توانایی ورزش و امکانات مرکز در انتخاب تأثیر دارند.

آیا نوار قلب و تست ورزش هم تصویربرداری هستند؟

نوار قلب و تست ورزش معمولی، فعالیت الکتریکی و پاسخ قلب به فعالیت را ثبت می‌کنند و به‌خودی‌خود تصویر قلب تولید نمی‌کنند. وقتی ورزش با اکو یا تصویربرداری هسته‌ای همراه شود، بررسی شامل تصویربرداری نیز خواهد بود.

پیش از تصویربرداری چه نکاتی را اطلاع دهیم؟

بارداری احتمالی، شیردهی، بیماری کلیه، سابقه واکنش به ماده حاجب، وجود ضربان‌ساز یا سایر وسایل کاشته‌شده و فهرست داروها را به مرکز اطلاع دهید. دستور ناشتایی، محدودیت کافئین و مصرف داروها به نوع آزمایش وابسته است؛ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.

میزان اشعه در روش‌های مختلف و حتی پروتکل‌های یک روش متفاوت است. پزشک با توجه به سود تشخیصی، شرایط بیمار و روش‌های جایگزین، آزمایش مناسب را انتخاب می‌کند.