کاردیومیوپاتی چیست؟ انواع، علائم و درمان بیماری عضله قلب
نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق
آخرین به‌روزرسانی متن: ۲۶ مهر ۱۴۰۵
کاردیومیوپاتی به گروهی از بیماری‌های عضله قلب گفته می‌شود که می‌توانند ساختمان، قدرت انقباض، توان پرشدن یا فعالیت الکتریکی قلب را تحت تأثیر قرار دهند. عضله قلب ممکن است گشاد، ضخیم یا سفت شود؛ در بعضی انواع نیز ایجاد بافت آسیب‌دیده و اختلال ریتم، بخش مهم بیماری است.
کاردیومیوپاتی همیشه از ابتدا با نارسایی قلبی یا کاهش EF همراه نیست. بعضی افراد بدون علامت هستند، درحالی‌که برخی با تنگی نفس، تپش قلب، غش یا کاهش توان فعالیت مراجعه می‌کنند. تشخیص نوع و علت بیماری، مسیر درمان و پیگیری خانواده را مشخص می‌کند.
تفاوت کاردیومیوپاتی و نارسایی قلبی چیست؟
کاردیومیوپاتی یک بیماری عضله قلب است؛ اما نارسایی قلبی مجموعه‌ای از علائم و نشانه‌هاست که در اثر اختلال عملکرد قلب ایجاد می‌شود.
کاردیومیوپاتی می‌تواند باعث نارسایی قلبی شود، اما همه مبتلایان از ابتدا نارسایی قلبی ندارند. از طرف دیگر، نارسایی قلبی ممکن است به علت بیماری عروق کرونر، فشار خون بالا یا بیماری دریچه‌ای ایجاد شده باشد.
در بررسی تخصصی، پزشک مشخص می‌کند که آیا تغییرات عضله قلب با بیماری عروق، فشار خون یا اختلال دریچه‌ها توضیح داده می‌شود یا یک بیماری مستقل عضله قلب وجود دارد. اصطلاح «کاردیومیوپاتی ایسکمیک» نیز در کاربرد بالینی برای اختلال عملکرد قلب ناشی از بیماری عروق کرونر استفاده می‌شود.
ارتباط با نارسایی قلبی: کاردیومیوپاتی یکی از علت‌های ایجاد نارسایی قلبی است. در این صفحه درباره انواع بیماری عضله قلب، علت‌ها و بررسی خانواده توضیح می‌دهیم. برای آشنایی با علائم نارسایی قلبی، درمان و مراقبت روزمره، راهنمای نارسایی قلبی را بخوانید.
انواع کاردیومیوپاتی
کاردیومیوپاتی اتساعی یا گشادشده
در این نوع، بطن چپ یا هر دو بطن بزرگ می‌شوند و قدرت انقباض کاهش می‌یابد. بیمار ممکن است دچار تنگی نفس، خستگی، ورم یا اختلال ریتم شود. عوامل ژنتیکی و علل اکتسابی می‌توانند نقش داشته باشند.
کاردیومیوپاتی هیپرتروفیک
در این بیماری، بخشی از عضله قلب به‌طور غیرطبیعی ضخیم می‌شود؛ ضخیم‌شدنی که صرفاً با فشار خون بالا یا بار اضافی روی قلب توضیح داده نمی‌شود. در بعضی بیماران، مسیر خروج خون از بطن چپ نیز تنگ می‌شود.
EF ممکن است طبیعی یا بالا باشد، اما پرشدن قلب، خروج خون یا ریتم آن دچار مشکل شود. این نوع در بسیاری از موارد زمینه ژنتیکی دارد.
کاردیومیوپاتی محدودکننده
در نوع محدودکننده، بطن‌ها انعطاف کافی برای پرشدن ندارند و فشار داخل قلب افزایش می‌یابد. قدرت انقباض ممکن است در مراحل اولیه حفظ شده باشد. بیماری‌هایی مانند آمیلوئیدوز می‌توانند چنین الگویی ایجاد کنند؛ شناسایی علت برای انتخاب درمان اهمیت دارد.
کاردیومیوپاتی آریتموژنیک
در این گروه، تغییرات عضله قلب می‌تواند زمینه آریتمی‌های بطنی را ایجاد کند. درگیری ممکن است در بطن راست، بطن چپ یا هر دو باشد. تپش قلب، غش یا سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی از نکات مهم در ارزیابی هستند.
کاردیومیوپاتی بطن چپ بدون اتساع
گاهی شواهد بیماری عضله بطن چپ، مانند اسکار یا اختلال انقباض، وجود دارد ولی بطن بزرگ نشده است. بنابراین طبیعی‌بودن اندازه قلب، همه انواع کاردیومیوپاتی را رد نمی‌کند.
علت کاردیومیوپاتی چیست؟
علت ممکن است ژنتیکی، اکتسابی یا ترکیبی از هر دو باشد. در برخی بیماران نیز با وجود بررسی مناسب، علت مشخصی پیدا نمی‌شود.
- تغییرات ژنتیکی مؤثر بر ساختمان و عملکرد عضله قلب
- التهاب عضله قلب یا میوکاردیت
- مصرف الکل، مواد محرک یا بعضی داروهای آسیب‌رسان به قلب
- برخی درمان‌های سرطان
- ضربان سریع و مداوم یا بعضی آریتمی‌ها
- بیماری‌های نفوذی، ذخیره‌ای یا متابولیک، مانند آمیلوئیدوز و اضافه‌بار آهن
- کاردیومیوپاتی حوالی زایمان
وجود یکی از این عوامل به‌تنهایی برای تشخیص کافی نیست. اگر دارویی مانند داروی سرطان مطرح باشد، تغییر درمان باید با هماهنگی پزشکان مربوط انجام شود.
علائم کاردیومیوپاتی چیست؟
- تنگی نفس هنگام فعالیت، درازکشیدن یا گاهی در استراحت
- خستگی و کاهش توان فعالیت
- ورم پاها یا احساس پری و بزرگ‌شدن شکم
- تپش قلب یا اختلال ریتم قلب
- درد یا ناراحتی قفسه سینه
- سرگیجه، احساس نزدیک‌شدن به غش یا غش
این علائم اختصاصی نیستند و ممکن است علت دیگری داشته باشند. بعضی افراد نیز هنگام بررسی بستگان یا انجام اکو برای موضوعی دیگر شناسایی می‌شوند.
تنگی نفس شدید و ناگهانی، درد مداوم قفسه سینه، یا تپش قلب همراه با غش و بدحالی نیازمند تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ است. غش بی‌علت، به‌خصوص هنگام فعالیت، حتی اگر فرد به‌سرعت به هوش بیاید باید جدی بررسی شود.
کاردیومیوپاتی چگونه تشخیص داده می‌شود؟
بررسی معمولاً با شرح حال، معاینه و پرسش درباره سابقه خانوادگی آغاز می‌شود. نتایج آزمایش‌ها باید در کنار یکدیگر تفسیر شوند.
- نوار قلب: برای بررسی ریتم و نشانه‌های اختلال الکتریکی قلب.
- اکوکاردیوگرافی: برای ارزیابی اندازه حفره‌ها، ضخامت عضله، عملکرد انقباضی و پرشدن قلب و وضعیت دریچه‌ها.
- MRI قلب: برای بررسی دقیق‌تر عضله، بافت آسیب‌دیده و بعضی سرنخ‌های علت بیماری.
- هولتر ریتم: برای شناسایی آریتمی‌هایی که ممکن است در نوار قلب کوتاه ثبت نشوند.
- آزمایش خون: بر اساس شرایط، برای بررسی عملکرد کلیه، الکترولیت‌ها، تیروئید، آهن، نشانگرهای قلبی و علت‌های احتمالی.
- بررسی عروق کرونر: در صورت نیاز، برای مشخص‌کردن نقش بیماری عروق در اختلال قلب.
تست ورزش قلبی‌ریوی یا CPET، بررسی ژنتیک و در موارد منتخب نمونه‌برداری عضله قلب نیز ممکن است لازم شوند. همه بیماران به همه این بررسی‌ها نیاز ندارند.
آیا اعضای خانواده باید بررسی شوند؟
پس از تشخیص کاردیومیوپاتی، بررسی بستگان درجه‌یک یعنی والدین، خواهر و برادر و فرزندان اهمیت دارد. پزشک با توجه به نوع بیماری و نتایج بررسی‌ها، برنامه مناسب نوار قلب، اکو و در صورت لزوم ارزیابی ژنتیک را تعیین می‌کند.
سابقه مرگ ناگهانی یا بی‌علت در سن پایین، پیوند قلب، کاردیومیوپاتی، یا کاشت دستگاه قلبی در بستگان را به پزشک اطلاع دهید.
داشتن زمینه ژنتیکی الزاماً به معنی بروز قطعی یا شدید بیماری نیست. طبیعی‌بودن یک نوبت اکو نیز همیشه نیاز به پیگیری آینده را برطرف نمی‌کند. همچنین منفی‌شدن آزمایش ژنتیک به‌تنهایی همه علت‌های ارثی را رد نمی‌کند.
آزمایش ژنتیک باید همراه با مشاوره و تفسیر تخصصی انجام شود؛ هر تغییر گزارش‌شده در ژن‌ها به معنی بیماری‌زا بودن آن نیست.
درمان کاردیومیوپاتی چیست؟
درمان بر اساس نوع بیماری، علت آن، علائم و خطر عوارض تنظیم می‌شود. اهداف شامل بهترشدن حال بیمار، کاهش بستری، پیشگیری از آریتمی‌های خطرناک و حفظ عملکرد قلب است.
درمان نوع اتساعی و کاهش قدرت پمپاژ
در صورت کاهش EF، درمان‌های استاندارد نارسایی قلبی معمولاً بخش اصلی برنامه هستند. این درمان‌ها می‌توانند شامل داروهای مهارکننده مسیر رنین–آنژیوتانسین، بتابلوکرهای دارای شواهد در نارسایی قلبی، مهارکننده‌های گیرنده مینرالوکورتیکوئید و داروهای SGLT2 باشند.
ادرارآورها برای کنترل تجمع مایع و درمان علت زمینه‌ای نیز در صورت امکان استفاده می‌شوند. انتخاب و مقدار دارو به فشار خون، عملکرد کلیه، پتاسیم و سایر شرایط بستگی دارد.
توضیح بیشتر در مقاله درمان نارسایی قلبی آمده است.
درمان نوع هیپرتروفیک
درمان به وجود یا نبود انسداد مسیر خروج خون، علائم و خطر آریتمی بستگی دارد. بعضی بیماران از داروهای مناسب برای کاهش علائم سود می‌برند. در بزرگسالان منتخب مبتلا به نوع انسدادی، مهارکننده‌های میوزین قلبی نیز از گزینه‌های تخصصی هستند و به پایش دقیق نیاز دارند.
اگر علائم با درمان مناسب کنترل نشوند، در بیماران واجد شرایط ممکن است جراحی کاهش ضخامت سپتوم یا ابلیشن الکلی سپتوم مطرح شود. این روش‌ها باید در مراکز باتجربه و پس از ارزیابی تخصصی انتخاب شوند.
درمان انواع محدودکننده و آریتموژنیک
در نوع محدودکننده، شناسایی و درمان علت زمینه‌ای در کنار کنترل احتقان و آریتمی اهمیت دارد. در نوع آریتموژنیک، ارزیابی خطر آریتمی، تنظیم فعالیت بدنی و در بعضی بیماران دارو، ابلیشن یا دستگاه شوک‌دهنده مطرح است.
دستگاه‌های قلبی و درمان‌های پیشرفته
در بیماران منتخب، دستگاه شوک‌دهنده کاشتنی یا ICD برای کاهش خطر مرگ ناشی از آریتمی استفاده می‌شود. دستگاه CRT نیز در برخی بیماران به هماهنگ‌ترشدن انقباض قلب کمک می‌کند.
تصمیم به کاشت دستگاه فقط بر اساس یک عدد EF نیست؛ نوع بیماری، سابقه غش یا آریتمی، یافته‌های MRI، سابقه خانوادگی و در بعضی موارد نتیجه ژنتیک نیز اهمیت دارند.
اگر با وجود درمان مناسب، علائم شدید یا بستری‌های مکرر ادامه داشته باشند، ارزیابی در مرکز نارسایی قلبی پیشرفته برای بررسی گزینه‌هایی مانند دستگاه کمک‌بطنی یا پیوند قلب لازم می‌شود.
آیا کاردیومیوپاتی بهبود پیدا می‌کند؟
بله، در بعضی بیماران علائم و عملکرد قلب با درمان به‌طور قابل‌توجهی بهتر می‌شود؛ اما میزان و احتمال بهبود به علت و نوع بیماری بستگی دارد و برای همه یکسان نیست.
بهبود EF به‌تنهایی به معنی برطرف‌شدن کامل بیماری یا مجازبودن قطع دارو نیست. ادامه درمان و پیگیری برای جلوگیری از عود اهمیت دارد. سیر بیماری نیز در همه بیماران پیشرونده و یکسان نیست.
ورزش، تغذیه و بارداری
ممنوعیت کامل فعالیت برای همه مبتلایان مناسب نیست. نوع و شدت ورزش باید با توجه به بیماری، علائم و خطر آریتمی تعیین شود. به‌ویژه در کاردیومیوپاتی آریتموژنیک، ورزش شدید می‌تواند مسئله‌ساز باشد؛ ورزش رقابتی یا سنگین نیازمند ارزیابی تخصصی است.
در صورت وجود احتقان، پایش وزن و تنظیم مصرف نمک کمک‌کننده است. محدودیت مایعات برای همه بیماران لازم نیست و باید بر اساس وضعیت بالینی مشخص شود. دخانیات و مواد محرک باید کنار گذاشته شوند؛ درباره الکل و داروها یا مکمل‌های مصرفی نیز با پزشک صحبت کنید.
اگر قصد بارداری دارید، پیش از اقدام درباره خطرهای بارداری، داروها و احتمال انتقال زمینه ژنتیکی مشاوره بگیرید.
برای ویزیت چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
- گزارش اکوها و MRI قبلی، نوار قلب و هولتر
- فهرست داروها و مقدار مصرف آن‌ها
- شرح زمان شروع علائم، غش یا بستری‌های قبلی
- اطلاعات بیماری قلبی و مرگ ناگهانی در بستگان
- نتیجه آزمایش ژنتیک، اگر قبلاً انجام شده است
درمان کاردیومیوپاتی باید متناسب با علت و ویژگی‌های هر بیمار باشد. پیگیری منظم، مصرف درست دارو و بررسی هدفمند خانواده، بخش‌های مکمل این مراقبت هستند.