بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۸ آبان ۱۴۰۵
آب آوردن قلب یا «افیوژن پریکارد» یعنی جمع شدن بیش از حد مایع در فضای بین دو لایه پرده اطراف قلب. در این فضا به‌طور طبیعی مقدار کمی مایع وجود دارد که حرکت قلب را آسان می‌کند. افزایش این مایع ممکن است بدون علامت باشد یا با فشار بر قلب، مشکل جدی ایجاد کند.
خطر آب آوردن قلب فقط به مقدار مایع بستگی ندارد؛ سرعت جمع شدن آن و تأثیرش بر پر شدن قلب نیز مهم‌اند.
چه علائمی نیازمند تماس فوری با اورژانس هستند؟
اگر تنگی نفس شدید یا رو به افزایش، غش، درد جدید و مداوم قفسه سینه، یا ضعف شدید همراه با عرق سرد و احساس نزدیک به بی‌هوشی دارید، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. منتظر نوبت مطب نمانید و خودتان رانندگی نکنید.
علت آب آوردن قلب چیست؟
علت‌های احتمالی شامل التهاب پرده قلب، عفونت‌ها، بیماری‌های خودایمنی مانند لوپوس، نارسایی کلیه، کم‌کاری تیروئید، بعضی سرطان‌ها، جراحی یا اقدامات قلبی، آسیب قفسه سینه و برخی داروها یا درمان‌های سرطان هستند. گاهی با وجود بررسی، علت مشخص نمی‌شود.
وجود مایع اطراف قلب به‌تنهایی به معنی سرطان، عفونت یا نارسایی قلبی نیست؛ علت باید متناسب با شرایط هر بیمار بررسی شود.
علائم تجمع مایع اطراف قلب
برخی بیماران، به‌ویژه وقتی مایع آهسته جمع می‌شود، علامتی ندارند و مشکل هنگام اکو مشخص می‌شود. علائم احتمالی عبارت‌اند از:
- تنگی نفس یا دشواری تنفس هنگام دراز کشیدن.
- احساس فشار، سنگینی یا درد قفسه سینه.
- سبکی سر یا احساس نزدیک به غش.
- ورم پاها یا شکم.
این علائم اختصاصی نیستند و می‌توانند علت‌های دیگری نیز داشته باشند.
آیا آب آوردن قلب خطرناک است؟
همه موارد خطرناک نیستند. بعضی تجمع‌های کم و بدون علامت با بررسی علت و پیگیری مدیریت می‌شوند. اما اگر فشار مایع مانع پر شدن مناسب حفره‌های قلب شود، وضعیتی به نام تامپوناد قلبی ایجاد می‌شود. تامپوناد می‌تواند گردش خون را مختل کند و نیازمند درمان فوری باشد.
چگونه تشخیص داده می‌شود؟
اکوکاردیوگرافی روش اصلی بررسی مایع اطراف قلب و اثر آن بر عملکرد قلب است. پزشک علاوه بر معاینه و بررسی سابقه بیماری، ممکن است آزمایش خون، نوار قلب یا تصویربرداری تکمیلی درخواست کند. نوع آزمایش‌ها به علت احتمالی بستگی دارد و برای همه افراد یکسان نیست.
درمان آب آوردن قلب چیست؟
درمان بر اساس علت، علائم، مقدار مایع و تأثیر آن بر قلب انتخاب می‌شود.
درمان علت زمینه‌ای و پیگیری
اگر وضعیت بیمار پایدار باشد و مایع فشار مهمی بر قلب وارد نکند، ممکن است درمان علت زمینه‌ای و پیگیری کافی باشد. زمان تکرار اکو را پزشک با توجه به وضعیت بیمار تعیین می‌کند.
داروهای ضدالتهاب
در صورت وجود التهاب پرده قلب، پزشک ممکن است داروی ضدالتهاب و کلشی‌سین تجویز کند. این داروها برای همه انواع تجمع مایع مناسب نیستند؛ در نبود شواهد التهاب، مصرف آن‌ها معمولاً توصیه نمی‌شود. کورتون نیز درمان همگانی این مشکل نیست.
چه زمانی تخلیه مایع لازم می‌شود؟
تامپوناد قلبی، شک به عفونت باکتریایی یا درگیری سرطانی، و تجمع مایع متوسط تا زیادِ علامت‌دار با وجود درمان، از موقعیت‌هایی هستند که ممکن است تخلیه لازم شود. تصمیم نهایی بر اساس ارزیابی متخصص است.
بزرگ بودن حجم مایع یا باقی‌ماندن آن بیش از دو هفته، به‌تنهایی به معنی ضرورت تخلیه نیست.
تخلیه مایع چگونه انجام می‌شود؟
در روش «پریکاردیوسنتز»، پزشک با هدایت تصویربرداری وارد فضای اطراف قلب می‌شود و مایع را با لوله باریکی به نام کاتتر خارج می‌کند. ممکن است کاتتر چند روز باقی بماند؛ سوزن اولیه در بدن باقی نمی‌ماند. نمونه مایع نیز در صورت نیاز برای بررسی علت ارسال می‌شود.
در بعضی موارد، مانند مایع چرکی، نامناسب بودن مسیر تخلیه با سوزن یا عود مکرر، تخلیه جراحی یا ایجاد پنجره پریکارد مطرح می‌شود. همه بیماران به جراحی قلب باز نیاز ندارند.
پرسش‌های رایج بیماران
برای آب آوردن قلب چه بخوریم؟
غذا یا دمنوش مشخصی جایگزین بررسی علت و درمان نیست. میزان نمک و مایعات باید با توجه به بیماری‌های همراه، مانند نارسایی قلب یا کلیه، تنظیم شود. مصرف خودسرانه داروی ادرارآور یا محدودیت شدید آب توصیه نمی‌شود.
آیا مایع دوباره جمع می‌شود؟
ممکن است، به‌ویژه اگر علت زمینه‌ای همچنان وجود داشته باشد. پیگیری علائم و انجام اکو در زمان تعیین‌شده اهمیت دارد.
آب آوردن قلب همان آب آوردن ریه است؟
خیر. مایع اطراف قلب، مایع اطراف ریه و تجمع مایع داخل بافت ریه، وضعیت‌های متفاوتی هستند؛ هرچند ممکن است هم‌زمان رخ دهند.
این مطلب برای آموزش است و جایگزین ارزیابی اختصاصی پزشک نیست.
منابع علمی
