بیماری عروق کرونر و آنژین؛ علائم، تشخیص و درمان
نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق
آخرین بهروزرسانی متن: ۲۵ مهر ۱۴۰۵
بیماری عروق کرونر به اختلال در سرخرگهای خونرسان به عضله قلب گفته میشود. شایعترین شکل آن، تشکیل پلاک در دیواره رگهاست که میتواند مسیر عبور خون را تنگ کند. کاهش خونرسانی ممکن است باعث آنژین، تنگی نفس یا کاهش توان فعالیت شود؛ گاهی نیز بیماری برای نخستین بار با سکته قلبی آشکار میشود.
با تشخیص درست، کنترل عوامل خطر و درمان مناسب میتوان علائم را کاهش داد و خطر عوارض را کمتر کرد. همه بیماران به استنت یا جراحی نیاز ندارند.
چه زمانی درد قفسه سینه اورژانسی است؟
اگر فشار یا درد تازه و شدید در قفسه سینه دارید، بهویژه اگر در استراحت ایجاد شده، ادامه دارد یا با تنگی نفس، عرق سرد، تهوع یا غش همراه است، فوراً با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
شدت درد همیشه نشاندهنده شدت مشکل نیست. برای تشخیص سکته منتظر شدیدترشدن درد نمانید. اگر برای شما نیتروگلیسیرین تجویز شده است، آن را طبق دستور پزشک مصرف کنید؛ مصرف دارو نباید تماس با اورژانس را به تأخیر بیندازد.
عروق کرونر چگونه بیمار میشوند؟
سرخرگهای کرونر، اکسیژن و مواد غذایی را به عضله قلب میرسانند. در بیماری آترواسکلروز، چربی و مواد دیگر در دیواره این رگها جمع میشوند و پلاک میسازند.
پلاک ممکن است رگ را بهتدریج تنگ کند. گاهی نیز سطح پلاک آسیب میبیند و لخته روی آن تشکیل میشود؛ این اتفاق میتواند خونرسانی را ناگهان مختل کند و باعث یک سندرم حاد کرونری، از جمله سکته قلبی، شود.
مشکل خونرسانی همیشه ناشی از تنگی شدید رگهای بزرگ نیست. اسپاسم رگ یا اختلال عملکرد عروق کوچک قلب نیز میتواند باعث آنژین شود.
آنژین صدری چیست؟
آنژین احساس ناراحتی ناشی از کافینبودن خونرسانی و اکسیژنرسانی به عضله قلب است. این احساس همیشه درد واضح نیست؛ ممکن است به شکل فشار، سنگینی، فشردگی یا سوزش بیان شود.
ناراحتی میتواند در وسط قفسه سینه باشد یا به بازوها، شانهها، گردن، فک، پشت و بالای شکم انتشار پیدا کند. بعضی بیماران بیشتر از تنگی نفس یا خستگی هنگام فعالیت شکایت دارند.
از طرف دیگر، هر درد قفسه سینهای منشأ قلبی ندارد. تشخیص بر اساس شرح حال، معاینه و بررسیهای لازم انجام میشود.
تفاوت آنژین پایدار و ناپایدار چیست؟
آنژین پایدار
آنژین پایدار معمولاً الگوی نسبتاً قابل پیشبینی دارد؛ برای مثال هنگام پیادهروی تند، بالا رفتن از پله، هوای سرد یا فشار روحی ایجاد میشود و با استراحت یا داروی تجویزشده کاهش مییابد.
پایداربودن به معنی بیاهمیتبودن نیست. این علائم باید بررسی و درمان شوند. اگر الگوی درد تغییر کند، ارزیابی دوباره لازم است.
آنژین ناپایدار
درد تازه، شدیدتر یا پرتکرارتر، درد با فعالیت کمتر از گذشته، یا درد در استراحت میتواند نشانه یک مشکل حاد کرونری باشد. این وضعیت نیازمند ارزیابی فوری است.
آنژین ناپایدار همان سکته قلبی نیست، اما نمیتوان در خانه آنها را از هم تشخیص داد. پزشک با نوار قلب، آزمایش تروپونین و سایر یافتهها بررسی میکند که آیا آسیب حاد به عضله قلب رخ داده است یا خیر.
آنژین ناشی از اسپاسم و اختلال عروق کوچک
در آنژین ناشی از اسپاسم، رگ کرونر بهطور گذرا منقبض میشود. در اختلال عروق کوچک، تنظیم جریان خون در رگهای ظریف قلب دچار مشکل است. این وضعیتها ممکن است حتی بدون تنگی شدید در آنژیوگرافی وجود داشته باشند و درمانشان به علت زمینهای بستگی دارد.
چه عواملی خطر بیماری عروق کرونر را افزایش میدهند؟
- مصرف سیگار و سایر دخانیات
- بالابودن کلسترول LDL
- فشار خون بالا و دیابت
- کمتحرکی، اضافهوزن و الگوی غذایی نامناسب
- بیماری مزمن کلیه
- افزایش سن و سابقه خانوادگی بیماری زودرس عروق کرونر
بعضی عوامل، مانند سن و سابقه خانوادگی، قابل تغییر نیستند؛ اما کنترل عوامل قابل اصلاح بخش مهمی از پیشگیری و درمان است.
بیماری عروق کرونر چگونه تشخیص داده میشود؟
انتخاب آزمایش به نوع علائم، احتمال بیماری، وضعیت عمومی و نتایج بررسیهای قبلی بستگی دارد. همه افراد به همه آزمایشها نیاز ندارند.
- شرح حال و معاینه: زمان شروع درد، ارتباط آن با فعالیت و علائم همراه بررسی میشود.
- نوار قلب: برای بررسی فعالیت الکتریکی قلب و برخی نشانههای کمخونی عضله قلب یا آریتمی کاربرد دارد.
- آزمایش خون: در درد حاد، تروپونین برای بررسی آسیب عضله قلب اهمیت دارد. چربی خون، قند و عملکرد کلیه نیز در ارزیابی کلی مؤثرند.
- اکوکاردیوگرافی: عملکرد عضله قلب، حرکت دیوارهها و وضعیت دریچهها را بررسی میکند.
- سیتی آنژیوگرافی: در بیماران مناسب برای بررسی ساختمان عروق و وجود پلاک یا تنگی استفاده میشود.
- آزمایشهای استرس: بسته به شرایط ممکن است تست ورزش یا تصویربرداری همراه استرس، مانند استرس اکو یا اسکن پرفیوژن، انتخاب شود.
- آنژیوگرافی تهاجمی: در شرایط خاص، از جمله یافتههای پرخطر یا علائم مقاوم به درمان، برای بررسی دقیقتر و برنامهریزی درمان انجام میشود.
نوار قلب طبیعی بهتنهایی بیماری عروق کرونر یا یک مشکل حاد را رد نمیکند. همچنین نبودن تنگی مهم در رگهای بزرگ، همه علتهای قلبی درد را کنار نمیگذارد.
درمان بیماری عروق کرونر و آنژین چیست؟
درمان دو هدف اصلی دارد: کاهش علائم و کمکردن خطر سکته و سایر عوارض. برنامه مناسب معمولاً از چند بخش تشکیل میشود.
۱. اصلاح عوامل خطر و مراقبت روزمره
ترک دخانیات، کنترل فشار خون و دیابت، تغذیه مناسب، مدیریت وزن و فعالیت بدنی متناسب با وضعیت بیمار اهمیت دارند. در بیماران واجد شرایط، توانبخشی قلبی به بازگشت ایمنتر به فعالیت کمک میکند.
اگر درد تازه یا تغییرکرده دارید، پیش از شروع یا افزایش ورزش باید ارزیابی شوید.
۲. درمان دارویی
داروها بر اساس نوع بیماری و شرایط فرد انتخاب میشوند. داروهای کاهشدهنده چربی، بهویژه استاتینها، در بسیاری از بیماران مبتلا به بیماری آترواسکلروتیک کرونر نقش اساسی دارند. داروهای ضدپلاکت نیز در بیماران مناسب، با درنظرگرفتن خطر خونریزی، تجویز میشوند.
برای کنترل آنژین ممکن است از بتابلوکرها، مسدودکنندههای کانال کلسیم، نیتراتها یا داروهای دیگر استفاده شود. داروی مناسب در آنژین ناشی از اسپاسم ممکن است با آنژین ناشی از تنگی ثابت رگ متفاوت باشد.
آسپیرین یا داروهای قلبی را خودسرانه شروع یا قطع نکنید. اگر استنت دارید، قطع داروی ضدپلاکت بدون هماهنگی با پزشک میتواند خطرناک باشد.
۳. آنژیوپلاستی و استنت یا جراحی بایپس
در بعضی بیماران، بازکردن رگ با آنژیوپلاستی و استنت یا جراحی بایپس لازم میشود. تصمیم به این درمانها به وضعیت حاد یا پایدار بیماری، محل و گستردگی تنگی، علائم، عملکرد قلب و پاسخ به دارو بستگی دارد.
وجود یک درصد تنگی در گزارش، بهتنهایی به معنی نیاز به استنت نیست. در برخی تنگیها، بررسی اثر آن بر خونرسانی با روشهایی مانند FFR یا iFR به تصمیمگیری کمک میکند.
پس از استنت یا جراحی نیز درمان دارویی و کنترل عوامل خطر باید ادامه یابد.
چه تغییراتی را باید به پزشک اطلاع دهیم؟
- ایجاد درد با فعالیت کمتر نسبت به گذشته
- بیشترشدن دفعات یا طول مدت درد
- افزایش نیاز به داروی تسکیندهنده آنژین
- کاهش توان فعالیت یا پیدایش تنگی نفس جدید
- عوارض دارویی، خونریزی یا دشواری در تهیه و مصرف داروها
اگر درد در استراحت، شدید یا مداوم است یا با علائم هشدار همراه شده، بهجای انتظار برای ویزیت معمول، با اورژانس تماس بگیرید.
پرسشهای رایج
آیا آنژین همان سکته قلبی است؟
خیر. آنژین نشانه کمبود خونرسانی است؛ در سکته قلبی، آسیب به عضله قلب رخ میدهد. بااینحال علائم میتوانند شبیه باشند و تشخیص درد تازه یا تغییرکرده باید به تیم درمان سپرده شود.
آیا برطرفشدن درد با استراحت یعنی خطری وجود ندارد؟
خیر. این الگو ممکن است با آنژین پایدار سازگار باشد، اما همچنان نیاز به ارزیابی دارد. برطرفشدن درد بهتنهایی دلیل بیخطر بودن آن نیست.
آیا همه گرفتگیهای عروق به استنت نیاز دارند؟
خیر. بسیاری از بیماران با دارو و کنترل عوامل خطر درمان میشوند. استنت یا جراحی برای بیمارانی انتخاب میشود که بر اساس مجموعه یافتهها از آن سود میبرند.
مطالعه بیشتر
منابع
- راهنمای ESC درباره سندرمهای مزمن کرونری، ۲۰۲۴
- پیامهای ویژه بیماران در راهنمای سندرمهای حاد کرونری، ۲۰۲۵
- مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: درمان آنژین
- مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: تشخیص بیماری عروق کرونر