کاتتریسم راست قلب؛ بررسی فشار ریه و نارسایی قلبی
آخرین به‌روزرسانی علمی: ۲۰ مهر ۱۴۰۵ — بازنویسی کامل و به‌روزرسانی منابع
کاتتریسم راست قلب چیست؟
کاتتریسم راست قلب یا RHC روشی برای اندازه‌گیری فشارهای داخل قلب و گردش خون ریه و ارزیابی مقدار خون پمپ‌شده توسط قلب است. در این بررسی، لوله‌ای باریک و انعطاف‌پذیر به نام کاتتر از طریق یک سیاهرگ وارد بدن می‌شود و به دهلیز راست، بطن راست و شریان ریوی هدایت می‌شود.
نتیجه این آزمایش به پزشک کمک می‌کند علت برخی علائم، مانند تنگی نفس یا تجمع مایع، را دقیق‌تر بررسی کند و در بیماران منتخب، درمان را تنظیم کند.
تفاوت کاتتریسم راست با آنژیوگرافی چیست؟
هدف اصلی کاتتریسم راست، بررسی فشارها و جریان خون است. در آنژیوگرافی کرونر، هدف مشاهده سرخرگ‌های تغذیه‌کننده قلب و بررسی تنگی آن‌هاست.
مسیر ورود کاتتر در کاتتریسم راست، سیاهرگ است؛ در آنژیوگرافی کرونر از سرخرگ استفاده می‌شود. این دو بررسی ممکن است در صورت نیاز در یک جلسه انجام شوند، اما اطلاعات متفاوتی فراهم می‌کنند.
برای آشنایی بیشتر، مطلب آنژیوگرافی قلب؛ روش انجام و مراقبت‌های بعد را بخوانید.
در کاتتریسم راست چه چیزهایی اندازه‌گیری می‌شود؟
- فشار دهلیز و بطن راست: برای بررسی وضعیت فشار در سمت راست قلب.
- فشار شریان ریوی: برای اندازه‌گیری مستقیم فشار در گردش خون ریه.
- فشار گوه‌ای شریان ریوی یا PAWP: اندازه‌گیری‌ای که در شرایط مناسب، اطلاعاتی غیرمستقیم درباره فشار دهلیز چپ می‌دهد.
- برون‌ده قلبی: مقدار خونی که قلب در هر دقیقه پمپ می‌کند.
- مقاومت عروق ریوی: مقداری که با استفاده از فشارها و برون‌ده قلبی محاسبه می‌شود.
- اشباع اکسیژن خون: در صورت نیاز، برای بررسی جریان خون و احتمال ارتباط غیرطبیعی میان حفره‌های قلب.
کاربرد در فشارخون ریوی
اکوکاردیوگرافی می‌تواند احتمال افزایش فشار ریه را مطرح کند، اما کاتتریسم راست روش مرجع برای تأیید و طبقه‌بندی همودینامیک فشارخون ریوی است.
بررسی هم‌زمان فشار شریان ریوی، فشار گوه‌ای و مقاومت عروق ریوی کمک می‌کند مشخص شود افزایش فشار بیشتر با بیماری عروق ریوی، افزایش فشار سمت چپ قلب یا ترکیبی از این عوامل ارتباط دارد. این تفاوت در انتخاب درمان اهمیت دارد.
هر عدد بالای فشار ریه در اکو الزاماً به معنای نیاز فوری به کاتتریسم نیست؛ پزشک بر اساس شرایط بیمار و تأثیر نتیجه بر درمان تصمیم می‌گیرد.
کاربرد در نارسایی قلبی و ارزیابی پیوند
در بعضی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، معاینه و اکو برای روشن‌شدن وضعیت فشارها و خون‌رسانی کافی نیستند. کاتتریسم راست می‌تواند در علائم پایدار یا رو به تشدید، وقتی وضعیت همودینامیک نامشخص است، به تصمیم درمانی کمک کند.
این بررسی در ارزیابی نارسایی قلبی پیشرفته، بررسی پیش از پیوند قلب و بعضی تصمیم‌های مربوط به دستگاه کمک‌بطنی نیز کاربرد دارد.
کاتتریسم راست برای همه بیماران نارسایی قلبی به‌صورت روتین لازم نیست.
آیا هنگام آزمایش دارو یا تست تکمیلی انجام می‌شود؟
گاهی اندازه‌گیری‌های استراحت علت علائم را توضیح نمی‌دهند. در بیماران منتخب و مراکز مجهز، ممکن است بررسی با فعالیت یا تغییر کنترل‌شده حجم انجام شود.
آزمون پاسخ عروق ریوی به دارو نیز کاربردهای مشخصی دارد و برای همه انواع فشارخون ریوی انجام نمی‌شود. نوع آزمون باید متناسب با پرسش تشخیصی انتخاب شود.
آمادگی و روش انجام
دستور مرکز درباره ناشتایی را رعایت کنید و فهرست داروها، سابقه خونریزی، حساسیت‌ها، وجود ضربان‌ساز یا دریچه مصنوعی و بارداری احتمالی را اطلاع دهید. درباره داروهای ضدانعقاد و دیابت دستور اختصاصی بگیرید؛ هیچ دارویی را خودسرانه قطع نکنید.
پس از بی‌حسی موضعی، کاتتر از سیاهرگ گردن، بازو یا کشاله ران وارد می‌شود. بیمار معمولاً بیدار است و علائم حیاتی پایش می‌شوند. در صورت نیاز از تصویربرداری با اشعه ایکس برای هدایت کاتتر استفاده می‌شود.
عوارض احتمالی چیست؟
کبودی یا خونریزی محل ورود کاتتر ممکن است رخ دهد. آریتمی، عفونت، لخته و آسیب عروقی از عوارض احتمالی هستند؛ آسیب جدی به قلب یا شریان ریوی نادر است. میزان خطر به شرایط بیمار و نوع اقدام بستگی دارد.
بعد از کاتتریسم راست
محل ورود کاتتر و علائم حیاتی بررسی می‌شوند. زمان ترخیص به وضعیت بیمار بستگی دارد؛ گاهی برای پایش درمان، کاتتر موقتاً در بخش مراقبت ویژه باقی می‌ماند.
دستور ترخیص درباره پانسمان، فعالیت و داروها را رعایت کنید. خونریزی ادامه‌دار، تورم رو به افزایش، تب یا درد محل ورود را اطلاع دهید. تنگی نفس شدید، درد قفسه سینه یا غش نیازمند ارزیابی فوری است.
نتیجه چگونه تفسیر می‌شود؟
هیچ عددی به‌تنهایی تشخیص کامل نمی‌دهد. فشارها، برون‌ده قلبی و مقاومت عروق باید همراه علائم، اکو، داروها و وضعیت مایعات بدن تفسیر شوند. کیفیت ثبت فشار و شرایط انجام آزمایش نیز بر نتیجه اثر دارند.
آیا ورود کاتتر از گردن همان بررسی عروق گردن است؟ برای آشنایی با تفاوت این دو، مطلب
آنژیوگرافی عروق گردن و تفاوت آن با کاتتریسم راست قلب
را بخوانید.