روماتیسم قلبی چیست؟ علائم، تشخیص، درمان و پیشگیری

بازبینی علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین بازبینی علمی: ۱۶ آبان ۱۴۰۵
روماتیسم قلبی به آسیب دریچههای قلب در پی تب روماتیسمی گفته میشود. این آسیب ممکن است باعث تنگی دریچه، نشت خون از دریچه یا ترکیبی از هر دو شود. بعضی افراد مدتها علامتی ندارند؛ در دیگران، تنگی نفس، خستگی یا تپش قلب زمینه بررسی و تشخیص بیماری را فراهم میکند.
تفاوت تب روماتیسمی با روماتیسم قلبی چیست؟
تب روماتیسمی یک واکنش التهابی ناشی از پاسخ سیستم ایمنی به عفونت با باکتری استرپتوکوک گروه A است که معمولاً پس از عفونت گلو رخ میدهد. این بیماری میتواند مفاصل، قلب، پوست و دستگاه عصبی را درگیر کند. تب روماتیسمی به معنی حضور مستقیم میکروب در دریچه قلب نیست.
اگر درگیری قلبی باعث آسیب پایدار دریچهها شود، آن را بیماری روماتیسم قلبی مینامند. بنابراین، هر فرد مبتلا به تب روماتیسمی الزاماً دچار آسیب دائمی دریچه نمیشود. همچنین روماتیسم قلبی با آرتریت روماتوئید و سایر بیماریهایی که در گفتار عمومی «روماتیسم» نامیده میشوند، یکسان نیست.
آیا هر گلودردی باعث روماتیسم قلبی میشود؟
خیر. بسیاری از گلودردها ویروسی هستند و به آنتیبیوتیک نیاز ندارند. پزشک بر اساس معاینه و در صورت لزوم آزمایش، احتمال عفونت استرپتوکوکی را بررسی میکند. درمان مناسب این عفونت میتواند از تب روماتیسمی پیشگیری کند؛ اما مصرف خودسرانه آنتیبیوتیک برای هر گلودردی راه پیشگیری مناسبی نیست.
نخستین حمله تب روماتیسمی بیشتر در کودکان سن مدرسه رخ میدهد. آسیب دریچهای ممکن است سالها بعد آشکار شود و برخی بیماران سابقه مشخصی از تب روماتیسمی را به یاد نمیآورند.
روماتیسم قلبی چه علائمی دارد؟
علائم به دریچه درگیر، شدت آسیب و تأثیر آن بر عملکرد قلب بستگی دارند. بیماری خفیف ممکن است بدون علامت باشد. با پیشرفت مشکل، نشانههای زیر ممکن است ظاهر شوند:
- تنگی نفس هنگام فعالیت یا درازکشیدن
- خستگی زودرس و کاهش توان انجام کارهای روزمره
- تپش قلب یا احساس نامنظمی ضربان
- ورم پاها
- در برخی بیماران، سرگیجه یا ناراحتی قفسه سینه
این علائم اختصاصی روماتیسم قلبی نیستند و بهتنهایی تشخیص را ثابت نمیکنند.
تب روماتیسمی حاد ممکن است با تب، درد و التهاب جابهجاشونده مفاصل بزرگ، درگیری قلب یا حرکات غیرارادی همراه باشد. این نشانهها با علائم آسیب مزمن دریچهای تفاوت دارند و نیازمند ارزیابی پزشکی هستند.
روماتیسم قلبی چگونه تشخیص داده میشود؟
پزشک سابقه بیماری و علائم را بررسی میکند و به صدای قلب گوش میدهد. اکوکاردیوگرافی بررسی اصلی برای مشاهده ساختمان دریچهها، اندازهگیری شدت تنگی یا نشت و ارزیابی تأثیر بیماری بر قلب است.
برای تشخیص تب روماتیسمی حاد، مجموعهای از یافتههای بالینی و آزمایشگاهی بررسی میشود. بالا بودن آزمایش ASO بهتنهایی به معنی تب روماتیسمی فعال یا روماتیسم قلبی نیست؛ این آزمایش باید در کنار سایر یافتهها تفسیر شود.
مطالعه بیشتر: اکوکاردیوگرافی قلب
درمان روماتیسم قلبی چیست؟
درمان دو هدف اصلی دارد: پیشگیری از حملات مجدد تب روماتیسمی و کنترل آسیب دریچهای و عوارض آن. برنامه درمان برای همه بیماران یکسان نیست.
پیشگیری از عود تب روماتیسمی
برای بسیاری از افراد دارای سابقه تب روماتیسمی یا بیماری روماتیسم قلبی، پزشک آنتیبیوتیک پیشگیرانه تجویز میکند. یکی از روشهای رایج، تزریق منظم پنیسیلین بنزاتین است. فاصله تزریقها معمولاً چهار هفته است؛ در شرایط منتخب پزشک فاصله کوتاهتری تعیین میکند.
مدت ادامه پیشگیری به سن، زمان آخرین حمله، وجود و شدت آسیب قلبی و احتمال مواجهه مجدد با عفونت بستگی دارد و ممکن است سالها طول بکشد. بهترشدن علائم، دلیل قطع خودسرانه این برنامه نیست. سابقه حساسیت دارویی را به پزشک اطلاع دهید و تزریق را در مرکز درمانی مجهز انجام دهید.
درمان مشکلات دریچهای و عوارض قلبی
داروها میتوانند به کنترل تجمع مایع، علائم نارسایی قلبی یا اختلال ریتم کمک کنند، اما آسیب ساختمانی پیشرفته دریچه را برطرف نمیکنند. برخی بیماران نیز به دلیل شرایطی مانند اختلال ریتم مشخص یا وجود دریچه مکانیکی به داروی ضدانعقاد نیاز دارند؛ این دارو برای همه مبتلایان ضروری نیست.
در بیماری شدید، ممکن است مداخله روی دریچه لازم باشد. برای بعضی بیماران دارای تنگی میترال، بالون دریچه مناسب است؛ در دیگران ترمیم یا تعویض دریچه مطرح میشود. تصمیم بر اساس اکو، علائم و ارزیابی تیم درمان گرفته میشود.
مطالعه بیشتر: بالون دریچه میترال و ترمیم یا تعویض دریچه قلب
پیگیری و بارداری در مبتلایان به روماتیسم قلبی
حتی در نبود علائم، پیگیری منظم اهمیت دارد. فاصله ویزیت و اکو را پزشک بر اساس شدت بیماری تعیین میکند. مصرف منظم داروها و اطلاعدادن درباره تنگی نفس جدید، کاهش توان فعالیت یا تپش قلب به تشخیص زودتر تغییرات کمک میکند.
اگر قصد بارداری دارید، پیش از اقدام با متخصص قلب مشورت کنید. بارداری فشار بیشتری بر سیستم گردش خون وارد میکند و بعضی بیماریهای دریچهای به بررسی یا درمان پیش از بارداری نیاز دارند. داروها، بهویژه ضدانعقادها، نیز باید پیش از بارداری بازبینی شوند.
چه زمانی مراجعه فوری لازم است؟
در صورت تنگی نفس شدید یا ناگهانی، غش، درد جدید و نگرانکننده قفسه سینه یا علائم سکته مغزی مانند اختلال گفتار و ضعف یکطرفه بدن، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. تب پایدار و بیعلت در فرد دارای بیماری دریچهای نیز نیازمند بررسی پزشکی است.
