آخرین به‌روزرسانی: ۲۵ مهر ۱۴۰۵ (۱۷ اکتبر ۲۰۲۶)
تشخیص نارسایی قلبی با یک علامت، یک آزمایش خون یا فقط عدد EF در اکو انجام نمی‌شود. پزشک باید مشخص کند آیا علائم بیمار ناشی از اختلال قلب است، چه نوع اختلالی وجود دارد و علت آن چیست. برای این کار، شرح حال، معاینه و نتایج بررسی‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند.
برای آشنایی با ماهیت بیماری، علائم و درمان، ابتدا راهنمای جامع نارسایی قلبی را بخوانید.
چه علائمی نیاز به بررسی دارند؟
تنگی نفس هنگام فعالیت، کاهش توان انجام کارهای روزمره، خستگی غیرمعمول، ورم پاها و مشکل تنفس هنگام درازکشیدن می‌توانند پزشک را به بررسی نارسایی قلبی هدایت کنند. بیدارشدن از خواب با احساس کمبود هوا یا افزایش سریع وزن نیز اهمیت دارند.
این علائم اختصاصی نیستند. بیماری ریه، کم‌خونی، بیماری کلیه و علت‌های دیگر ممکن است نشانه‌های مشابه ایجاد کنند. همچنین نبودن ورم پا یا درد قفسه سینه، نارسایی قلبی را رد نمی‌کند.
مرحله اول: گفت‌وگو و معاینه
پزشک درباره زمان شروع و روند علائم، میزان فعالیت قابل تحمل، وضعیت خواب، تغییر وزن و داروهای مصرفی سؤال می‌کند. سابقه فشار خون، دیابت، سکته قلبی، بیماری دریچه‌ای، درمان سرطان و بیماری قلبی در خانواده نیز مهم است.
در معاینه، فشار خون و ضربان قلب بررسی می‌شوند و پزشک به صداهای قلب و ریه گوش می‌دهد. بررسی رگ‌های گردن، ورم اندام‌ها و نشانه‌های اختلال گردش خون نیز به ارزیابی کمک می‌کند. معاینه به‌تنهایی همیشه برای تأیید یا رد بیماری کافی نیست.
اکوکاردیوگرافی چه اطلاعاتی می‌دهد؟
اکوی قلب یکی از بررسی‌های اصلی در ارزیابی نارسایی قلبی است. در اکو، اندازه حفره‌های قلب، قدرت انقباض، عملکرد دریچه‌ها و وضعیت بطن راست بررسی می‌شوند. اطلاعات مربوط به پرشدن قلب و برآورد بعضی فشارها نیز به تشخیص کمک می‌کنند.
EF تنها بخشی از گزارش اکو است. کاهش EF می‌تواند نشان‌دهنده اختلال عملکرد انقباضی باشد، اما علت و اهمیت آن باید بررسی شود. از سوی دیگر، EF حفظ‌شده به‌تنهایی نارسایی قلبی را رد نمی‌کند؛ برخی بیماران با وجود EF نسبتاً طبیعی، اختلال پرشدن قلب یا افزایش فشارهای داخل آن دارند.
درباره این بررسی در صفحه اکوکاردیوگرافی قلب بیشتر بخوانید.
نوار قلب چه نقشی دارد؟
نوار قلب فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند و می‌تواند اختلال ریتم، مشکلات هدایت الکتریکی یا نشانه‌هایی از آسیب قبلی قلب را نشان دهد. این اطلاعات در یافتن علت علائم و انتخاب بررسی‌های بعدی مفیدند.
با این حال، نوار قلب جای اکو یا ارزیابی کامل بالینی را نمی‌گیرد. برای آشنایی با روش انجام، صفحه نوار قلب را ببینید.
آزمایش BNP یا NT-proBNP چیست؟
این آزمایش‌ها موادی را در خون اندازه می‌گیرند که افزایش آن‌ها می‌تواند با فشار و کشش بیشتر دیواره قلب همراه باشد. نتیجه آزمایش به پزشک در بررسی احتمال نارسایی قلبی کمک می‌کند.
تفسیر نتیجه به شرایط بیمار وابسته است. سن، عملکرد کلیه و بعضی اختلالات ریتم می‌توانند مقدار آن را بالا ببرند؛ در افراد مبتلا به چاقی نیز ممکن است مقدار آن کمتر از حد انتظار باشد. بنابراین یک عدد بالا به‌تنهایی تشخیص قطعی نیست و نتیجه پایین نیز در همه شرایط، بیماری را با قطعیت رد نمی‌کند.
BNP و NT-proBNP دو آزمایش متفاوت‌اند و اعداد آن‌ها را نباید مستقیماً با یکدیگر مقایسه کرد.
چه آزمایش‌های خون دیگری لازم می‌شوند؟
بر اساس شرایط بیمار، پزشک ممکن است آزمایش‌هایی برای بررسی کم‌خونی، عملکرد کلیه، سدیم و پتاسیم، قند خون، عملکرد کبد و تیروئید درخواست کند. بررسی فریتین و اشباع ترانسفرین نیز برای ارزیابی وضعیت آهن کاربرد دارد.
این آزمایش‌ها فقط برای تأیید نارسایی قلبی نیستند؛ به یافتن علت علائم، شناسایی بیماری‌های همراه و انتخاب و پایش درمان کمک می‌کنند.
عکس قفسه سینه چه کاربردی دارد؟
عکس قفسه سینه ممکن است بزرگ‌شدن قلب، تجمع مایع در ریه یا اطراف آن، یا بعضی بیماری‌های ریوی را نشان دهد. این بررسی به‌ویژه در ارزیابی تنگی نفس مفید است، اما طبیعی‌بودن آن به‌تنهایی همه انواع نارسایی قلبی را رد نمی‌کند.
چه زمانی بررسی‌های تخصصی‌تر لازم است؟
همه بیماران به تمام آزمایش‌ها نیاز ندارند. بررسی تکمیلی باید برای پاسخ به یک سؤال مشخص انتخاب شود:
- ام‌آر‌آی قلب: برای بررسی دقیق‌تر عضله قلب و بعضی علت‌ها مانند التهاب، اسکار یا بیماری‌های خاص عضله قلب.
- بررسی عروق کرونر: زمانی که احتمال اختلال خون‌رسانی یا بیماری عروق قلب مطرح باشد؛ روش مناسب بر اساس شرایط بیمار انتخاب می‌شود.
- تست ورزش قلبی‌ریوی: برای اندازه‌گیری دقیق‌تر توان فعالیت و کمک به بررسی علت محدودیت ورزشی یا ارزیابی بیماران منتخب.
- کاتتریسم قلب: در موارد منتخب، برای اندازه‌گیری مستقیم فشارها و جریان خون، به‌ویژه وقتی نتیجه بررسی‌های دیگر کافی نیست یا درمان‌های پیشرفته مطرح‌اند.
- بررسی ژنتیکی: در بعضی بیماری‌های عضله قلب، با توجه به نوع بیماری و سابقه خانوادگی.
اگر بررسی‌های اولیه طبیعی باشند ولی تنگی نفس ادامه داشته باشد چه؟
ادامه علائم نیاز به ارزیابی دارد، اما الزاماً به معنای نارسایی قلبی نیست. پزشک ممکن است علت‌های ریوی، کم‌خونی، اختلالات خواب، کاهش آمادگی جسمانی و سایر مشکلات را بررسی کند.
در بعضی افراد، اختلال قلبی عمدتاً هنگام فعالیت آشکار می‌شود و بررسی‌های استراحت پاسخ کامل نمی‌دهند. در این شرایط، متخصص درباره نیاز به ارزیابی حین فعالیت یا آزمایش‌های تکمیلی تصمیم می‌گیرد.
برای مراجعه چه اطلاعاتی همراه داشته باشیم؟
- فهرست داروها، مقدار و زمان مصرف آن‌ها.
- گزارش اکو، نوار قلب، آزمایش‌ها و مدارک بستری قبلی.
- توضیح روشن درباره زمان شروع علائم و فعالیت‌هایی که باعث تنگی نفس می‌شوند.
- اطلاعات تغییر وزن، فشار خون و ضربان، اگر در منزل ثبت شده‌اند.
- سابقه بیماری عضله قلب، پیوند قلب یا مرگ ناگهانی در خانواده.
چه زمانی نباید منتظر نوبت بررسی بمانیم؟
تنگی نفس شدید یا ناگهانی در استراحت، درد یا فشار مداوم قفسه سینه، بیهوشی، کبودی یا گیجی شدید تازه ایجادشده نیازمند ارزیابی فوری است. در ایران با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید.
پس از تشخیص چه اتفاقی می‌افتد؟
هدف فقط گذاشتن نام بیماری نیست. پزشک باید نوع اختلال قلب، علت زمینه‌ای، شدت علائم و بیماری‌های همراه را مشخص کند تا درمان و برنامه پیگیری مناسب انتخاب شوند.
برای ادامه مطالعه، به صفحه نارسایی قلبی؛ علائم، علت‌ها و روش‌های درمان مراجعه کنید.
منابع
