درمان‌های غیرجراحی قلب؛ آنژیوپلاستی، درمان دریچه‌ها و آریتمی
نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۲۷ مهر ۱۴۰۵
درمان‌های غیرجراحی قلب در این صفحه به روش‌های مداخله‌ای گفته می‌شود که معمولاً بدون جراحی باز قلب انجام می‌شوند؛ مانند بازکردن رگ با بالون و استنت، بعضی درمان‌های دریچه‌ای و درمان برخی اختلالات ریتم با کاتتر. بسیاری از این روش‌ها از طریق رگ مچ دست یا کشاله ران انجام می‌شوند.
«غیرجراحی» به معنی غیرتهاجمی یا بدون خطر نیست. این اقدامات به ارزیابی تخصصی، تجهیزات مناسب و مراقبت پس از درمان نیاز دارند. بعضی روش‌ها، مانند کاشت باتری قلب، نیز شامل برش و جراحی محدود هستند.
آنژیوگرافی با آنژیوپلاستی چه تفاوتی دارد؟
آنژیوگرافی قلب عمدتاً یک روش تشخیصی برای مشاهده عروق کرونر و بررسی تنگی آن‌هاست. آنژیوپلاستی یا PCI یک اقدام درمانی برای بازکردن رگ تنگ یا بسته است. گاهی این دو در یک جلسه انجام می‌شوند، اما انجام آنژیوگرافی الزاماً به معنای نیاز به استنت نیست.
آنژیوپلاستی و استنت‌گذاری عروق کرونر
در آنژیوپلاستی، پزشک با هدایت کاتتر و سیم مخصوص به محل تنگی می‌رسد. بالون در محل باز می‌شود تا مسیر عبور خون گشادتر شود. بالون معمولاً پلاک را به سمت دیواره رگ فشرده می‌کند؛ چربی را از بدن خارج یا بیماری زمینه‌ای عروق را ریشه‌کن نمی‌کند.
در بسیاری از موارد، استنت یا «فنر» داخل رگ قرار می‌گیرد تا به بازماندن آن کمک کند. استنت‌های دارویی با آزادکردن دارو، احتمال رشد بافت اضافی و تنگی مجدد داخل استنت را کاهش می‌دهند؛ بااین‌حال احتمال تنگی مجدد یا تشکیل لخته کاملاً از بین نمی‌رود.
چه کسی به آنژیوپلاستی نیاز دارد؟
در بعضی انواع سکته قلبی، بازکردن فوری رگ نقش حیاتی دارد. در بیماری پایدار عروق کرونر، تصمیم بر اساس علائم، پاسخ به دارو، محل و اهمیت تنگی، وضعیت عملکرد قلب و سایر بیماری‌ها گرفته می‌شود.
وجود تنگی در آنژیوگرافی به‌تنهایی به معنی ضرورت استنت نیست. برای بعضی بیماران درمان دارویی مناسب است و برای برخی دیگر جراحی بای‌پس انتخاب بهتری خواهد بود.
پس از استنت‌گذاری چه چیزی اهمیت دارد؟
داروهای ضدپلاکت باید دقیقاً طبق نسخه مصرف شوند. مدت و ترکیب آن‌ها به شرایط بیمار و خطر خونریزی بستگی دارد. قطع خودسرانه، حتی برای جراحی یا دندان‌پزشکی، ممکن است خطر لخته داخل استنت را افزایش دهد.
استنت جایگزین کنترل کلسترول، ترک دخانیات و ادامه درمان نیست. مدت بستری نیز با فوریت اقدام، وضعیت بیمار و عوارض احتمالی تعیین می‌شود و برای همه یکسان نیست.
درمان بیماری‌های دریچه‌ای از طریق کاتتر
برخی بیماری‌های دریچه‌ای قلب را می‌توان با روش‌های کاتتری درمان کرد. انتخاب روش به نوع ضایعه، ساختمان دریچه، علائم و شرایط کلی بیمار بستگی دارد.
بازکردن دریچه با بالون
بالون در بعضی بیماران مبتلا به تنگی دریچه، مانند تنگی میترال با ساختمان مناسب یا بعضی تنگی‌های دریچه ریوی، کاربرد دارد. این روش برای همه دریچه‌ها و همه انواع تنگی مناسب نیست. وجود نارسایی قابل‌توجه دریچه یا برخی یافته‌های دیگر ممکن است انتخاب درمان را تغییر دهد.
کاشت دریچه آئورت از طریق کاتتر؛ TAVI یا TAVR
در این روش، دریچه جایگزین از طریق کاتتر به محل دریچه آئورت رسانده می‌شود. این درمان برای بیماران منتخب، به‌ویژه در تنگی شدید آئورت، مطرح است. انتخاب میان روش کاتتری و جراحی به عواملی مانند سن، ساختمان قلب و عروق، بیماری‌های همراه و برنامه درمانی بلندمدت بستگی دارد.
ترمیم دریچه از طریق کاتتر
در بعضی بیماران، روش‌هایی مانند ترمیم لبه‌به‌لبه دریچه یا TEER می‌توانند برگشت خون از دریچه را کاهش دهند. مناسب‌بودن این درمان به علت نارسایی دریچه، ساختمان آن، شدت علائم و نتیجه درمان‌های قبلی بستگی دارد.
این روش‌ها برای همه بیماران جایگزین جراحی نیستند. تصمیم در موارد پیچیده بهتر است با مشارکت تیم تخصصی قلب و دریچه گرفته شود. دسترسی به هر روش نیز به امکانات مرکز درمانی بستگی دارد.
درمان آریتمی با ابلیشن
در ابلیشن، پزشک با بررسی مسیرهای الکتریکی قلب، ناحیه یا مسیر ایجادکننده برخی آریتمی‌ها را هدف قرار می‌دهد. این کار معمولاً با کاتتر و انرژی مناسب، مانند گرما یا سرما، انجام می‌شود.
ابلیشن می‌تواند برای بعضی تپش‌های قلبی درمان مؤثری باشد، اما میزان موفقیت، احتمال عود و نیاز به ادامه دارو به نوع آریتمی بستگی دارد. انجام ابلیشن به معنی امکان قطع خودسرانه دارو، به‌ویژه داروی ضدانعقاد، نیست.
باتری قلب، شوک‌دهنده و دستگاه هماهنگ‌کننده قلب
این دستگاه‌ها کاربردهای متفاوتی دارند و معمولاً بدون جراحی باز قلب کاشته می‌شوند، هرچند کاشت آن‌ها یک اقدام تهاجمی و گاهی جراحی محدود است:
- پیس‌میکر یا ضربان‌ساز: برای بعضی موارد کندی ضربان یا اختلال هدایت الکتریکی قلب استفاده می‌شود.
- ICD یا شوک‌دهنده کاشتنی: برای شناسایی و درمان برخی آریتمی‌های بطنی خطرناک در بیماران واجد شرایط به کار می‌رود.
- CRT یا درمان هماهنگ‌سازی قلب: در گروه مشخصی از بیماران مبتلا به نارسایی قلبی، به هماهنگی انقباض بطن‌ها کمک می‌کند.
نیاز به این دستگاه‌ها فقط با یک عدد در اکو مشخص نمی‌شود. علائم، نوار قلب، نوع بیماری و پاسخ به درمان دارویی نیز در تصمیم‌گیری اهمیت دارند. توضیحات بیشتر در صفحه درمان نارسایی قلبی آمده است.
خطرات و محدودیت‌های این روش‌ها چیست؟
بسته به نوع اقدام، عوارضی مانند خونریزی یا آسیب محل ورود کاتتر، اختلال ریتم، آسیب عروق یا دریچه، عفونت و در بعضی روش‌ها مشکلات مربوط به ماده حاجب ممکن است رخ دهد. عوارض جدی مانند سکته، نیاز به جراحی اورژانسی یا مرگ نیز ممکن‌اند؛ احتمال آن‌ها برای هر بیمار و هر روش متفاوت است.
گاهی اقدام تکمیلی یا جراحی لازم می‌شود، اما هر عارضه‌ای الزاماً به جراحی منتهی نمی‌شود. پیش از درمان، درباره فایده مورد انتظار، خطرات فردی و گزینه‌های جایگزین سؤال کنید.
آمادگی و مراقبت پس از درمان
- فهرست داروها، سابقه حساسیت، بیماری کلیوی و احتمال بارداری را به تیم درمان اطلاع دهید.
- ناشتایی و تغییر داروها را فقط طبق دستور همان مرکز انجام دهید.
- زمان بازگشت به فعالیت، رانندگی و مراقبت از محل ورود کاتتر یا زخم را پیش از ترخیص بپرسید.
- درد قفسه سینه ماندگار، تنگی نفس شدید، غش یا خونریزی شدید و بندنیامدنی نیازمند اقدام فوری و تماس با اورژانس ۱۱۵ است.
- پیگیری، آزمایش‌ها و بررسی دستگاه یا دریچه را در زمان تعیین‌شده انجام دهید.
آیا بعد از این درمان‌ها هنوز دارو لازم است؟
در بسیاری از موارد، بله. درمان مداخله‌ای و درمان دارویی قلب مکمل یکدیگر هستند. تغییر سبک زندگی و پیگیری منظم نیز برای حفظ نتیجه درمان اهمیت دارند.
هدف، انتخاب روشی است که برای شرایط شما بیشترین فایده و خطر قابل‌قبول داشته باشد؛ جدیدتر یا کم‌تهاجمی‌تر بودن یک روش، به‌تنهایی به معنی مناسب‌تر بودن آن نیست.
منابع
- مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: نحوه انجام استنت‌گذاری
- مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: درمان بیماری عروق کرونر
- انجمن قلب آمریکا: گزینه‌های درمان بیماری‌های دریچه‌ای
- انجمن قلب آمریکا: بالون دریچه و ترمیم کاتتری
- مؤسسه ملی قلب، ریه و خون آمریکا: درمان آریتمی
- انجمن قلب آمریکا: دستگاه‌ها و اقدامات درمانی نارسایی قلبی