نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۸ آبان ۱۴۰۵
قلب چهار حفره دارد: دهلیز راست، بطن راست، دهلیز چپ و بطن چپ. این حفره‌ها با همکاری دریچه‌های قلب، خون را ابتدا به ریه‌ها و سپس به سراسر بدن می‌فرستند. شناخت عملکرد دهلیزها و بطن‌ها به درک بهتر اصطلاحاتی که در گزارش اکو یا هنگام توضیح بیماری‌های قلبی می‌شنویم، کمک می‌کند.
تفاوت دهلیز و بطن چیست؟
دهلیزها دو حفره بالایی قلب هستند که خون برگشتی را دریافت می‌کنند. بطن‌ها دو حفره پایینی هستند که خون را از قلب به بیرون پمپ می‌کنند. دیواره عضلانی بطن‌ها از دهلیزها ضخیم‌تر است، زیرا برای فرستادن خون به ریه‌ها و بدن باید فشار بیشتری ایجاد کنند.
- دهلیز راست: خون کم‌اکسیژن برگشتی از بدن را دریافت می‌کند.
- بطن راست: خون را برای دریافت اکسیژن به ریه‌ها می‌فرستد.
- دهلیز چپ: خون غنی از اکسیژن را از ریه‌ها دریافت می‌کند.
- بطن چپ: خون غنی از اکسیژن را به سراسر بدن پمپ می‌کند.
منظور از راست و چپ، سمت راست و چپ بدن خود فرد است؛ بنابراین در تصویر قلب از روبه‌رو، محل این حفره‌ها ممکن است برای بیننده برعکس به نظر برسد.
دهلیز راست قلب چه کاری انجام می‌دهد؟
خون پس از رساندن اکسیژن به بافت‌های بدن، از راه سیاهرگ‌ها به قلب برمی‌گردد. دو سیاهرگ بزرگ، یعنی ورید اجوف فوقانی و ورید اجوف تحتانی، این خون را به دهلیز راست می‌رسانند.
بخش عمده خون وریدی عضله خود قلب نیز از طریق سینوس کرونر وارد دهلیز راست می‌شود. سپس خون از دریچه سه‌لتی عبور می‌کند و به بطن راست می‌رسد.
بطن راست قلب چه کاری انجام می‌دهد؟
بطن راست خون را از دهلیز راست دریافت می‌کند و با انقباض خود، آن را از دریچه ریوی به شریان ریوی و سپس به ریه‌ها می‌فرستد. در ریه‌ها، خون دی‌اکسیدکربن را دفع می‌کند و اکسیژن می‌گیرد.
بطن راست در شرایط طبیعی، خون را با فشار کمتری نسبت به بطن چپ پمپ می‌کند؛ زیرا مقاومت گردش خون ریه از گردش خون سراسر بدن کمتر است.
دهلیز چپ قلب چه کاری انجام می‌دهد؟
خون غنی از اکسیژن از ریه‌ها، معمولاً از طریق چهار ورید ریوی، وارد دهلیز چپ می‌شود. این خون سپس از دریچه میترال عبور می‌کند و به بطن چپ می‌رسد.
دهلیز چپ در دریافت و انتقال خون به بطن چپ نقش دارد. انقباض آن در پایان مرحله پرشدن بطن، به تکمیل این فرایند کمک می‌کند.
بطن چپ قلب چه کاری انجام می‌دهد؟
بطن چپ خون را از دهلیز چپ دریافت می‌کند. با انقباض این بطن، خون از دریچه آئورت عبور می‌کند و وارد آئورت، بزرگ‌ترین سرخرگ بدن، می‌شود. شاخه‌های آئورت خون را به اندام‌ها می‌رسانند.
دیواره بطن چپ از سایر حفره‌های قلب ضخیم‌تر است؛ زیرا باید فشار کافی برای گردش خون در سراسر بدن ایجاد کند. ضخیم‌تر بودن دیواره به معنای آن نیست که بطن چپ همیشه بزرگ‌ترین فضای داخلی را در میان حفره‌های قلب دارد.
مسیر گردش خون در قلب به زبان ساده
خون این مسیر را به‌طور پیوسته طی می‌کند:
- از بدن به دهلیز راست برمی‌گردد.
- از دریچه سه‌لتی وارد بطن راست می‌شود.
- از دریچه ریوی و شریان ریوی به ریه‌ها می‌رود.
- پس از دریافت اکسیژن، از وریدهای ریوی به دهلیز چپ برمی‌گردد.
- از دریچه میترال وارد بطن چپ می‌شود.
- از دریچه آئورت و شریان آئورت به سراسر بدن می‌رود.
دیواره بین حفره‌های قلب یا سپتوم چیست؟
سپتوم به دیواره‌ای گفته می‌شود که بخش‌های راست و چپ قلب را از هم جدا می‌کند. دیواره بین دو دهلیز، سپتوم بین‌دهلیزی و دیواره بین دو بطن، سپتوم بین‌بطنی نام دارد.
در قلب طبیعی پس از تولد، این دیواره‌ها مانع ارتباط مستقیم خون حفره‌های راست و چپ با یکدیگر می‌شوند. وجود سوراخ در دیواره بین‌دهلیزی یا بین‌بطنی، از جمله ناهنجاری‌های مادرزادی قلب است که اهمیت آن به اندازه سوراخ و اثر آن بر گردش خون بستگی دارد.
دریچه‌ها چه ارتباطی با دهلیزها و بطن‌ها دارند؟
چهار دریچه قلب، مسیر حرکت خون را کنترل می‌کنند و از برگشت قابل‌توجه آن جلوگیری می‌کنند:
- دریچه سه‌لتی: بین دهلیز راست و بطن راست قرار دارد.
- دریچه ریوی: در خروجی بطن راست قرار دارد.
- دریچه میترال: بین دهلیز چپ و بطن چپ قرار دارد.
- دریچه آئورت: در خروجی بطن چپ قرار دارد.
سیستول و دیاستول یعنی چه؟
وقتی درباره عملکرد بطن‌ها صحبت می‌کنیم، سیستول مرحله انقباض و خروج خون از بطن‌هاست. دیاستول مرحله شل‌شدن و پرشدن آن‌هاست. قلب برای گردش مناسب خون، هم به انقباض مؤثر و هم به شل‌شدن و پرشدن مناسب نیاز دارد.
آیا سرخرگ همیشه خون پر‌اکسیژن دارد؟
خیر. نام سرخرگ و سیاهرگ بر اساس جهت حرکت خون نسبت به قلب تعیین می‌شود: سرخرگ خون را از قلب دور می‌کند و سیاهرگ آن را به قلب برمی‌گرداند.
به همین دلیل، شریان ریوی خون کم‌اکسیژن را به ریه‌ها میبرد، اما وریدهای ریوی خون غنی از اکسیژن را به قلب برمی‌گردانند.
منابع آموزشی
