نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
سرفه شبانه یعنی سرفه‌ای که هنگام شب یا پس از درازکشیدن ایجاد می‌شود یا شدت می‌گیرد. این علامت علت‌های مختلفی دارد و به‌تنهایی به معنی بیماری قلبی نیست. رفلاکس معده، ترشحات پشت حلق، آسم، عفونت‌های تنفسی و بعضی داروها می‌توانند باعث آن شوند. در برخی بیماران نیز تجمع مایع در ریه‌ها بر اثر نارسایی قلبی نقش دارد.
چه زمانی سرفه شبانه نیاز به اقدام فوری دارد؟
اگر سرفه با تنگی نفس شدید یا ناگهانی، درد یا فشار قفسه سینه، کبودی لب‌ها، گیجی یا کاهش هوشیاری همراه است، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید. سرفه همراه با خلط کف‌آلود صورتی و تنگی نفس نیز می‌تواند نشانه وضعیت اورژانسی باشد.
وجود خون در خلط، حتی به مقدار کم، نیازمند بررسی سریع پزشکی است. اگر خون‌ریزی قابل‌توجه یا همراه با مشکل تنفس باشد، منتظر نوبت معمول مطب نمانید.
علت‌های شایع سرفه شبانه چیست؟
- ترشحات پشت حلق: حساسیت یا مشکلات بینی و سینوس‌ها ممکن است با آبریزش، گرفتگی بینی، صاف‌کردن مکرر گلو و تشدید سرفه در حالت خوابیده همراه باشند.
- رفلاکس معده: برگشت محتویات معده می‌تواند گلو و راه‌های هوایی را تحریک کند. گاهی سرفه پس از غذا یا درازکشیدن بیشتر می‌شود؛ سوزش سردل همیشه وجود ندارد.
- آسم: سرفه ممکن است شب‌ها تشدید شود و با خس‌خس یا احساس تنگی سینه همراه باشد. در بعضی افراد، سرفه علامت اصلی آسم است.
- عفونت‌های تنفسی: سرفه ممکن است مدتی پس از برطرف‌شدن سرماخوردگی یا سایر علائم عفونت باقی بماند.
- دود و مواد محرک: سیگار، قلیان، آلودگی هوا و بعضی بوها یا مواد شیمیایی می‌توانند سرفه را تشدید کنند.
- بعضی داروها: گروهی از داروهای قلب و فشار خون ممکن است سرفه خشک ایجاد کنند.
چه زمانی احتمال علت قلبی بیشتر مطرح می‌شود؟
در نارسایی قلبی، افزایش فشار در گردش خون ریه و تجمع مایع می‌تواند باعث سرفه یا خس‌خس شود. همراهی سرفه با موارد زیر اهمیت بیشتری دارد:
- تنگی نفس هنگام درازکشیدن یا نیاز جدید به بالش‌های بیشتر برای نفس‌کشیدن.
- بیدارشدن از خواب با احساس کمبود هوا و نیاز به نشستن.
- ورم پاها یا افزایش سریع وزن در چند روز.
- کاهش توان فعالیت و تنگی نفس بیشتر نسبت به گذشته.
این نشانه‌ها تشخیص قطعی نیستند، اما نیاز به بررسی دارند. اگر نارسایی قلبی دارید و سرفه شبانه یا علائم بالا تازه ایجاد شده یا بیشتر شده‌اند، زود با تیم درمان تماس بگیرید. در صورت علائم شدید، اقدام اورژانسی لازم است.
برای شناخت بهتر این وضعیت، صفحه تنگی نفس؛ علت‌ها و علائم خطر را بخوانید.
آیا داروهای قلبی باعث سرفه می‌شوند؟
بعضی داروهای گروه مهارکننده آنزیم تبدیل‌کننده آنژیوتانسین یا ACE inhibitors، مانند انالاپریل، کاپتوپریل، لیزینوپریل و رامیپریل، ممکن است سرفه خشک و مداوم ایجاد کنند. این عارضه مربوط به همه داروهای فشار خون نیست.
دارو را خودسرانه قطع نکنید. پزشک باید احتمال عارضه دارویی و علت‌های دیگر را بررسی کند و در صورت نیاز داروی جایگزین انتخاب کند. در بیمار مبتلا به نارسایی قلبی، نباید هر سرفه جدیدی را صرفاً به دارو نسبت داد؛ تشدید بیماری یا عفونت نیز باید در نظر گرفته شود.
نکات بیشتر را در صفحه داروهای قلبی و مصرف ایمن آن‌ها بخوانید.
برای تشخیص علت سرفه چه بررسی‌هایی لازم است؟
پزشک درباره مدت سرفه، خشک یا خلط‌داربودن آن، ارتباط با غذا و خواب، تب، علائم بینی، تنگی نفس، مصرف دخانیات و داروها سؤال می‌کند. معاینه قلب و ریه و بررسی علائم همراه، مسیر ارزیابی را مشخص می‌کند.
بسته به یافته‌ها، ممکن است عکس قفسه سینه، آزمایش خون یا تست عملکرد ریه لازم باشد. اگر احتمال بیماری قلبی مطرح شود، بررسی‌هایی مانند نوار قلب و اکوکاردیوگرافی نیز ممکن است درخواست شوند. همه افراد مبتلا به سرفه شبانه به اکو یا بررسی‌های تخصصی قلب نیاز ندارند.
اگر سرفه بیش از سه هفته ادامه پیدا کرده، مرتب بازمی‌گردد یا خواب شما را مختل می‌کند، برای ارزیابی مراجعه کنید. وجود تب مداوم، کاهش وزن بی‌دلیل، خون در خلط یا بدترشدن حال عمومی، مراجعه زودتر را ضروری می‌کند.
درمان سرفه شبانه چگونه است؟
درمان مؤثر به علت سرفه بستگی دارد؛ درمان آسم، رفلاکس، عارضه دارویی و تجمع مایع ناشی از نارسایی قلبی با هم متفاوت است. شربت ضدسرفه به‌تنهایی جای بررسی علت را نمی‌گیرد.
- از دود سیگار و قلیان و مواد محرک دوری کنید.
- اگر سرفه با غذا و رفلاکس ارتباط دارد، بلافاصله پس از غذا دراز نکشید و وعده سنگین نزدیک خواب نخورید.
- داروهای قلبی، داروهای ادرارآور، آنتی‌بیوتیک یا اسپری تنفسی را خودسرانه شروع یا کم‌وزیاد نکنید.
- اگر برای راحت‌تر نفس‌کشیدن به‌تازگی مجبور به استفاده از بالش‌های بیشتر شده‌اید، فقط به تغییر وضعیت خواب اکتفا نکنید و علت را بررسی کنید.
- در صورت نارسایی قلبی یا بیماری کلیوی، مقدار مایعات را مطابق برنامه درمانی خود تنظیم کنید؛ توصیه عمومی به نوشیدن مقدار زیاد مایعات برای همه مناسب نیست.
آیا سرفه شبانه نشانه فشار خون ریوی است؟
سرفه شبانه به‌تنهایی نشانه اختصاصی پرفشاری خون ریوی نیست و برای تشخیص آن کافی نیست. این بیماری با نارسایی قلبی یکسان نیست و علت‌های مختلفی دارد. توضیح آن را در صفحه پرفشاری خون ریوی بخوانید.
منابع
