نویسنده و بازبین علمی: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین به‌روزرسانی: ۲۸ مهر ۱۴۰۵
تپش قلب یعنی ضربان قلب خود را بیشتر یا متفاوت از معمول احساس کنید؛ مثلاً احساس کوبیدن، تندزدن، لرزش، ضربان اضافه یا جاافتادن یک ضربان داشته باشید. این احساس ممکن است در قفسه سینه، گردن یا گلو ایجاد شود. تپش قلب یک علامت است و به‌تنهایی به معنی بیماری قلبی یا خطرناک‌بودن وضعیت نیست.
گاهی ضربان قلب طبیعی است اما فرد آن را بیشتر احساس می‌کند؛ گاهی نیز تغییر واقعی در سرعت یا نظم ضربان وجود دارد. برای تشخیص علت، شرح حال و در صورت نیاز ثبت ریتم قلب اهمیت دارند.
چه زمانی تپش قلب نیاز به اقدام فوری دارد؟
اگر تپش قلب با درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، غش یا احساس نزدیک‌شدن به غش همراه است، با اورژانس ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید. تپش سریع و مداومی که برطرف نمی‌شود، به‌ویژه همراه با بدحالی، نیز نیازمند ارزیابی فوری است.
اگر این علائم قطع شده‌اند، باز هم بررسی فوری پزشکی لازم است؛ برطرف‌شدن حمله، علت مهم قلبی را رد نمی‌کند. برای اطلاعات بیشتر، صفحات درد قفسه سینه و سنکوپ و غش را بخوانید.
علت تپش قلب چیست؟
محرک‌های روزمره و مشکلات عمومی بدن
کم‌خوابی، اضطراب، فعالیت شدید، تب، کم‌آبی بدن، کم‌خونی، پرکاری تیروئید و افت قند خون می‌توانند باعث تپش قلب شوند. تغییرات دوران بارداری یا یائسگی نیز ممکن است در ایجاد این احساس نقش داشته باشند.
نیکوتین، نوشیدنی‌های انرژی‌زا، برخی داروهای سرماخوردگی و ضداحتقان، بعضی داروهای استنشاقی و مواد محرک نیز ممکن است تپش ایجاد کنند. مصرف زیاد کافئین در برخی افراد محرک است؛ حساسیت افراد به آن یکسان نیست.
اختلالات ریتم قلب
ضربان‌های زودرس، حملات تندی ضربان و فیبریلاسیون دهلیزی از علت‌های قلبی تپش هستند. ضربان زودرس ممکن است به شکل یک مکث کوتاه و سپس ضربانی محکم احساس شود. اهمیت آن به تعداد ضربان‌ها، علائم همراه و وضعیت ساختمان و عملکرد قلب بستگی دارد.
برای آشنایی با تفاوت انواع اختلال ریتم، صفحه نامنظمی ضربان قلب یا آریتمی را بخوانید.
آیا تپش قلب می‌تواند ناشی از اضطراب باشد؟
بله؛ اضطراب می‌تواند ضربان را افزایش دهد یا توجه فرد به ضربان قلب را بیشتر کند. خود تپش نیز ممکن است اضطراب ایجاد کند. بااین‌حال، نباید تپش جدید، مکرر یا همراه با علائم هشدار را بدون بررسی به اضطراب نسبت داد. اضطراب و آریتمی می‌توانند هم‌زمان وجود داشته باشند.
چه تپش‌هایی باید بررسی شوند؟
- تپش‌هایی که مرتب تکرار می‌شوند، طولانی‌تر شده‌اند یا شدت آن‌ها افزایش یافته است.
- حملاتی که به‌طور ناگهانی شروع و تمام می‌شوند.
- تپش همراه با سرگیجه، کاهش توان فعالیت یا تنگی نفس.
- تپش هنگام فعالیت بدنی، به‌ویژه اگر جدید باشد.
- تپش در فرد مبتلا به بیماری قلبی یا دارای سابقه خانوادگی مرگ ناگهانی یا بیماری ارثی قلب.
علت تپش قلب چگونه تشخیص داده می‌شود؟
پزشک درباره زمان شروع، مدت حمله، نظم ضربان، ارتباط با فعالیت، علائم همراه و داروهای مصرفی سؤال می‌کند. فهرست داروها، مکمل‌ها و فرآورده‌های گیاهی خود را همراه داشته باشید. بررسی‌ها بر اساس همین اطلاعات انتخاب می‌شوند و همه افراد به تمام آزمایش‌ها نیاز ندارند.
نوار قلب (ECG)
نوار قلب (ECG) فعالیت الکتریکی قلب را ثبت می‌کند. اگر هنگام تپش گرفته شود، ممکن است علت را مشخص کند. طبیعی‌بودن نوار قلب بین حملات، اختلال ریتم متناوب را رد نمی‌کند. برای آشنایی با نحوه انجام و کاربردهای این بررسی، روی لینک نوار قلب کلیک کنید.
هولتر نوار قلب و ثبت طولانی‌تر ریتم
اگر تپش گذرا باشد، ممکن است ثبت ریتم در زندگی روزمره لازم شود. برای علائم روزانه، هولتر کوتاه‌مدت می‌تواند مناسب باشد؛ برای حملات کم‌تکرار، گاهی ثبت چندروزه یا طولانی‌تر لازم است. زمان بروز علائم و فعالیت خود را یادداشت کنید تا با نوار ثبت‌شده مقایسه شود.
هولتر نوار قلب با هولتر فشار خون متفاوت است: اولی ریتم قلب را ثبت می‌کند و دومی فشار خون را در طول شبانه‌روز اندازه می‌گیرد.
برای آشنایی با آمادگی پیش از نصب، مراقبت از دستگاه و نحوه ثبت علائم، صفحه هولتر ریتم قلب را بخوانید.
بررسی‌های تکمیلی
بسته به شرایط، آزمایش خون برای بررسی کم‌خونی، تیروئید یا اختلالات املاح و اکوکاردیوگرافی برای بررسی ساختمان و عملکرد قلب درخواست می‌شود. تست ورزش برای بعضی علائم مرتبط با فعالیت کاربرد دارد. بررسی تخصصی سیستم الکتریکی قلب نیز فقط در موارد منتخب لازم است؛ آنژیوگرافی آزمایش معمول برای هر تپش قلب نیست.
هنگام تپش قلب چه کنیم؟
- فعالیت را متوقف کنید و در جای امن بنشینید؛ اگر احساس غش دارید، برای جلوگیری از سقوط دراز بکشید.
- ابتدا وجود علائم هشدار را بررسی کنید. ثبت ضربان یا استفاده از ساعت هوشمند نباید تماس با اورژانس را به تأخیر بیندازد.
- اگر حال عمومی مناسب است، زمان شروع، مدت حمله و علائم همراه را یادداشت کنید.
- داروی قلبی را خودسرانه شروع نکنید و دوز اضافه مصرف نکنید؛ مگر طبق برنامه مشخصی که پزشک قبلاً برای شما نوشته است.
- گردن را ماساژ ندهید و برای قطع تپش از نیشگون‌گرفتن یا فروبردن سر در آب سرد استفاده نکنید. مانورهای مخصوص بعضی آریتمی‌ها فقط پس از تشخیص و آموزش پزشک انجام می‌شوند.
درمان تپش قلب چگونه است؟
درمان به علت تپش بستگی دارد. در بعضی افراد، توضیح علت و اصلاح محرک‌ها کافی است؛ در دیگران، درمان کم‌خونی، اختلال تیروئید یا یک آریتمی مشخص ضرورت دارد.
برای برخی اختلالات ریتم، دارو و برای بعضی دیگر ابلیشن یا درمان با کاتتر مناسب است. انتخاب روش به نوع آریتمی، شدت علائم و وضعیت قلب بستگی دارد. وجود تپش قلب به‌تنهایی دلیل مصرف پروپرانولول، داروهای ضدآریتمی، آسپرین یا داروی ضدانعقاد نیست.
اگر فیبریلاسیون دهلیزی تشخیص داده شود، علاوه بر کنترل ضربان یا ریتم، خطر سکته مغزی و ضرورت داروی ضدانعقاد نیز جداگانه بررسی می‌شود.
چگونه محرک‌های تپش قلب را کاهش دهیم؟
- خواب منظم و کافی داشته باشید.
- سیگار، قلیان و سایر فرآورده‌های نیکوتین‌دار را کنار بگذارید و از مواد محرک و نوشیدنی‌های انرژی‌زا پرهیز کنید.
- اگر چای یا قهوه به‌طور مشخص علائم شما را تشدید می‌کند، مصرف آن را کاهش دهید.
- داروهای بدون نسخه، مکمل‌های ورزشی و فرآورده‌های لاغری را با پزشک یا داروساز بررسی کنید.
- از کم‌آبی بدن پیشگیری کنید؛ اگر نارسایی قلبی، بیماری کلیوی یا دستور خاصی درباره مایعات دارید، مقدار مصرف را با تیم درمان هماهنگ کنید.
- داروهای تجویزی را خودسرانه قطع نکنید.
اصول کلی مراقبت را در صفحه تغییر سبک زندگی برای سلامت قلب بخوانید.
پرسش‌های رایج
اگر نوار قلبم طبیعی باشد، دیگر بررسی لازم نیست؟
نه لزوماً. اگر حملات تکرار شوند یا علائم هشدار وجود داشته باشد، ممکن است ثبت طولانی‌تر ریتم لازم شود؛ نوار قلب کوتاه ممکن است بین حملات طبیعی باشد.
آیا ساعت هوشمند علت تپش را مشخص می‌کند؟
ثبت ضربان یا نوار تک‌اشتقاقی هنگام علائم می‌تواند اطلاعات مفیدی در اختیار پزشک بگذارد، اما تشخیص خودکار ساعت قطعی نیست و طبیعی‌بودن آن نیز همه مشکلات را رد نمی‌کند.
آیا هر تپش قلبی به دارو نیاز دارد؟
خیر. بعضی تپش‌ها با برطرف‌کردن محرک یا درمان علت زمینه‌ای بهتر می‌شوند. دارو یا روش مداخله‌ای زمانی انتخاب می‌شود که تشخیص و شرایط بیمار آن را ایجاب کند.
منابع
