نویسنده و بازبین: دکتر حسین نوید، متخصص قلب و عروق و فلوشیپ نارسایی پیشرفته قلب و پیوند قلب
آخرین بازبینی: ۱۰ آبان ۱۴۰۵
اندوکاردیت عفونی، عفونت پوشش داخلی قلب است که اغلب دریچه‌ها را درگیر می‌کند. باکتری‌ها شایع‌ترین عامل آن هستند؛ گاهی قارچ‌ها نیز بیماری ایجاد می‌کنند. این عفونت جدی است و به تشخیص و درمان سریع نیاز دارد.
اندوکاردیت چگونه ایجاد می‌شود؟
میکروب‌ها ممکن است از دهان، پوست، محل تزریق یا کانون عفونت دیگری وارد خون شوند و به دریچه یا ساختارهای داخل قلب بچسبند. ورود میکروب به خون همیشه به معنی اندوکاردیت نیست.
توده‌ای از میکروب‌ها و مواد تشکیل‌دهنده لخته روی دریچه ممکن است ایجاد شود که «وژتاسیون» نام دارد. این توده می‌تواند به دریچه آسیب بزند یا قطعاتی از آن جدا شوند و به اندام‌های دیگر برسند.
چه کسانی بیشتر در معرض خطر هستند؟
- افراد دارای دریچه مصنوعی یا مواد مصنوعی به‌کاررفته در ترمیم دریچه.
- کسانی که قبلاً اندوکاردیت داشته‌اند.
- بیماران مبتلا به بعضی بیماری‌های مادرزادی یا آسیب‌های دریچه‌ای.
- افراد دارای دستگاه قلبی کاشتنی مانند ضربان‌ساز یا شوک‌دهنده.
- افرادی که مواد را تزریق می‌کنند، به‌ویژه در شرایط غیربهداشتی.
بیماری در افراد بدون سابقه شناخته‌شده قلبی هم ممکن است رخ دهد.
علائم اندوکاردیت چیست؟
تب، لرز، تعریق شبانه، خستگی غیرمعمول، کاهش اشتها یا وزن و تنگی نفس از علائم احتمالی هستند. شروع بیماری می‌تواند سریع باشد یا طی چند هفته تدریجاً ظاهر شود. لکه‌های پوستی و تغییرات ناخن ممکن است دیده شوند، اما نبود آن‌ها بیماری را رد نمی‌کند.
چه زمانی باید مراجعه کرد؟
اگر دریچه مصنوعی یا سابقه اندوکاردیت دارید و دچار تب بی‌علت، لرز یا بدحالی جدید شده‌اید، همان روز برای ارزیابی پزشکی اقدام کنید.
تنگی نفس شدید، کاهش هوشیاری، غش یا علائم ناگهانی سکته مغزی مانند افتادگی صورت، ضعف یک سمت بدن یا اختلال گفتار، نیازمند تماس فوری با اورژانس ۱۱۵ است.
تشخیص چگونه انجام می‌شود؟
تشخیص بر مجموعه علائم، کشت خون و تصویربرداری تکیه دارد. معمولاً چند مجموعه کشت خون پیش از شروع آنتی‌بیوتیک گرفته می‌شود. مصرف قبلی آنتی‌بیوتیک یا بعضی میکروب‌ها می‌توانند باعث منفی‌شدن کشت شوند؛ بنابراین کشت منفی به‌تنهایی بیماری را رد نمی‌کند.
اکوی معمولی بررسی اولیه مهمی است، اما همیشه عفونت را نشان نمی‌دهد. بسته به شرایط، اکوی مری، تکرار اکو یا تصویربرداری تکمیلی لازم می‌شود؛ به‌ویژه در دریچه مصنوعی.
آنتی‌بیوتیک را خودسرانه شروع نکنید. در بیمار بدحال نیز نمونه‌گیری نباید درمان فوری را به تأخیر بیندازد؛ ترتیب اقدامات را تیم درمان تعیین می‌کند.
درمان اندوکاردیت
درمان معمولاً در بیمارستان و با آنتی‌بیوتیک وریدی آغاز می‌شود و اغلب چند هفته، معمولاً ۴ تا ۶ هفته، ادامه دارد. نوع دارو و طول دوره به میکروب، نوع دریچه و عوارض بستگی دارد. بهترشدن تب، مجوز قطع دارو نیست.
در بیماران منتخب و پایدار، ادامه درمان خارج از بیمارستان یا تبدیل بخشی از درمان به داروی خوراکی، فقط با برنامه تخصصی و پیگیری منظم امکان‌پذیر است.
چه زمانی جراحی لازم می‌شود؟
آسیب شدید دریچه و نارسایی قلبی، عفونت کنترل‌نشده یا آبسه و خطر بالای جداشدن توده عفونی، از دلایل احتمالی جراحی هستند. گاهی جراحی باید پیش از پایان دوره آنتی‌بیوتیک انجام شود.
آیا پیش از دندان‌پزشکی آنتی‌بیوتیک لازم است؟
برای همه بیماران قلبی و همه اقدامات دندان‌پزشکی خیر. پیشگیری دارویی برای گروه‌های مشخصِ پرخطر و اقداماتی که لثه، ناحیه اطراف ریشه دندان یا مخاط دهان را درگیر می‌کنند، مطرح است.
این گروه‌ها شامل دارندگان دریچه مصنوعی یا مواد ترمیم دریچه، سابقه اندوکاردیت، بعضی بیماری‌های مادرزادی و برخی دریافت‌کنندگان پیوند قلب همراه بیماری دریچه‌ای هستند. داشتن ضربان‌ساز، استنت کرونری یا افتادگی میترال به‌تنهایی دلیل تجویز پیشگیری نیست.
پزشک و دندان‌پزشک باید نیاز به دارو و نوع آن را مشخص کنند. پیش از اقدام، سابقه قلبی و حساسیت دارویی خود را اطلاع دهید.
مراقبت و پیگیری
بهداشت روزانه دهان و دندان، معاینه منظم دندان‌پزشکی و رسیدگی به عفونت‌های پوست اهمیت دارند. پس از درمان، ویزیت‌ها و آزمایش‌های تعیین‌شده را ادامه دهید. برگشت تب یا ایجاد تنگی نفس جدید باید سریع بررسی شود.
منابع
